Cebuano Thought

Arangkada of Leo Lastimosa for October 15, 2011

2011-10-14T00:10:00.000-07:00

Tampi sa Mahiga

Nawanaw, Subangdaku, Mandaue City--Usa ni sa labing grabeng gibahaan sa suba sa Mahiga atol sa kusog nga bunok sa uwan sa tungang gabii niadtong niaging Biyernes, pila ka adlaw sa wa pa ang bagyong Ramon. Makaabot ka dinhi pinaagi sa pagsud sa gamayng dan sa di pa ang taytayan nga maoy utlanan sa Kasambagan sa Dakbayan sa Sugbo ug sa Subangdaku sa Dakbayan sa Mandaue.
Lapas sa tawo ang giladmon sa baha nga nilungtad og upat ka oras. Nagsugod paghubas ang tubig sa alas-4 na sa kadlawon sa Sabado. Wa na hinuon mabag-ohi ang mga molupyo dinhi. Napasagdan ang ilang kahimtang sa daghan nang katuigan. Apan mao toy labing dakong baha nga nihasol nila.

-o0o-

Gikuyogan ko sa mga molupyo pagsubay sa suba sa Mahiga, nga maoy nag-uwang sa Subangdaku, ang labing dakong barangay sa Mandaue, ug sa mga barangay sa Kasambagan ug Mabolo sa Dakbayan sa Sugbo. Gipakita ko nila nga, sukwahi sa pasangil sa mga politiko, di ang kabalayan sa daplin sa sapa ang hinungdan sa pagbaha.
Tuod man, akong nabantang nga usa sa nakatampo sa pag-awas sa sapa matag bunok sa uwan mao ang kamabaw sa pipila ka bahin sa Mahiga, nga natungod sa sunod nga mga sitio sa Riverside, Sapa-Sapa, Ihawan ug Mahayag. Ang nakamabaw sa sapa di ang basura gikan sa mga molupyo kon dili ang abundang bas ug graba nga naanod sa baha gikan sa bukirang mga barangay.

-o0o-

Labing unang mga molupyo dinhi niingon nga niabot og napu ka metro ang giladmon sa sapa sa ila pang kabatan-on. Karon, taga tuhod na lang. Ang orihinal nga riprap pagpanalipod sa ilang kabalayan gikan sa baha nga gitukod ni anhing mayor Boy Cortes, amahan ni Mandaue City Mayor Jonas Cortes, natabonan na sa naanod nga bas ug graba.
Kataposan nga nipalawom sa sapa pinaagi sa buldoser mao ang mga kanhi kapitan sa Kasambagan nga silang Ian Colina ug Angelo Pepito. Karong bag-o, wa nay nagtagad. Maong nimabaw na pag-ayong sapa.

-o0o-

Si Barangay Kapitan Ernie Manatad sa Subangdaku nibanabana nga labing menos P100 milyones ang gastuhon sa pagpalawom sa sapa hangtod na sa baba paingon sa dagat sa Sitio Mahayag. Pasiunhan ni panlimpiyo karong tuiga ug masugdan na ang dredging sunod tuig.
Masaligon si Manatad nga makumbinser ang gatosan ka pamilya sa duha ka tampi sa sapa sa pagbalhin sa mas luwas nga mga dapit. Apan niangkon siya nga mas dakong suliran ang paghawan sa dagkong buildings, nga nikawat og luna ug ang uban nitabon gyod gani sa Mahiga, nga gipanag-iya sa dagkong negosyante sa Sugbo ug Mandaue. Kay pulos titulado ang mga istruktura. Mahimong kuwestiyunon ang legalidad sa mga titulo. Apan pila ka tuig ang kumbate sa korte una hingpit nga mahawan ang sapa? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 13, 2011

2011-10-12T00:17:00.000-07:00

Simang, tidlom, sutoy

Human sa pagbunok sa uwan ug panagsang paghuros sa hangin sa tibuok Martes ug sa pasidaan ni Pagasa Mactan Director Oscar Tabada nga mosamot pa gyod ang kangil-ad sa panahon samtang nagkaduol ang bagyong Ramon, gikuyawan pag-ayo ang mga molupyo sa Sugbo ug kasilinganang mga lalawigan sa nag-ung-ong nga katalagman. Wa makaiban sa ilang kabalaka ang gitakdang pag-abot ni Ramon sa Sugbo sa sayong gabii sa Miyerkules o sa sayong kadlawon sa Huwebes.
Mao nga bisan nihayag ang palibot ug nihinay ang uwan pagmata nila sa Miyerkules sa buntag, wa mahimutang ang katawhan. Ang kasibaw sa mga pangutana may klase bang mga tinun-an nalabwan lang sa kasubsob sa mga pakisayod hain na mahimutang ang bagyo.

-o0o-

Naputos sa mga pagsaway ang pribadong mga eskuylahan nga, sama sa naandan, nagduda sa forecast sa Pagasa ug naneguro una nga kusog gyong uwan ug hangin una suspensoha ang ilang klase. Puwerteng bagulbol sa mga ginikanan ug mga tinun-an nga nahinayak na pagpasinguwan ug uwahi nang napahibawo sa pagkasuspenso sa klase.
Masabot hinuon ang panagana sa mga eskuylahan. Dunay major exams karong semanaha. Kon mauswag sa laing adlaw mainat sab ang kalendaryo sa semestral break. Gawas pa, sama sa kinabag-an sa mga molupyo Sugbo ug ubang bahin sa nasud, kadaghan na sila napaso sa nangaging forecasts sa Pagasa.

-o0o-

Dihang nisamot paghayag ang palibot ug hingpit nang nihunong ang uwan, nipatigbabaw gihapon ang kabalaka nga kasamtangan lang ang kakalma sa di pa ang bangis nga bagyo. Wa kapuypoy sa kahadlok ang bag-ong pasidaan nga mahimong mas sayo nga moabot si Ramon--inay alas-5 sa hapon ngadto sa alas-7 sa gabii, sa alas-2 ngadto sa alas-4 na sa hapon.
Ang ulohang buhatan sa Pagasa maoy labing una nga nakahatag og katin-awan: Nitugpa nang bagyo sa Southern Leyte sa alas-7 sa buntag; nilabay na sa isla sa Camotes sa amihanang Sugbo sa alas-8 sa buntag; ug nagpaingon na sa Panay.

-o0o-

Si Direktor Tabada, sama sa naandan, ang nihatag sa mas klarong katin-awan: Nisimang, nitidlom ug nisutoy si Ramon mao nga mas sayong niabot ug wa kaigo sa bisan asang bahin sa mainland ug mga isla sa Sugbo. Nawagtang sang uwan kay napusgay ang bawon nga baga ug lapad nga dag-om sa pagtugpa sa bagyo sa Southern Leyte.
Nakaginhawa og luag ang tanan. Ang dakong tentasyon pagbugal-bugal nga nasipyat na sang Pagasa nabaraw hinuon sa kamatuoran nga nasayop sab ang forecasts sa langyawng mga ahensiya. Nga nakapahinumdom sa tanang hingtungdan nga ang labing maayong forecasts banabana lang. Ug nga angayng magbantay di lang ang mga puntiryahon sa bagyo kon dili ang tanang mga dapit nga, bisan way public storm warning signals, maabtan sa lapad nga langyab sa hangin ug uwan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 12, 2011

2011-10-10T23:31:00.000-07:00

Asa ang Hinatuan?

Sa Severe Weather Bulletin No. 5 sa Pagasa, gipaubos na sa Public Storm Warning Signal No. 1 ang amihanang Sugbo. Ang bulletin sinuwat sa ulohang buhatan sa Pagasa ug igo lang gibasa sa forecasters sa Mactan. Kinsa wa magtagad pagtumbok asang dapita sa amihanan--gikan sa Consolacion ngadto sa Daanbantayan--ang maigo sa bagyong Ramon.
Di kinahanglan nga magpabarug og bag-ong radar ni magpalupad og laing satellite silang Direktor Oscar Tabada ug kaubanan. Ang bugtong gikinahanglan mao ang pagsubay sa gitakdang ruta sa bagyo ug paghingan sa tanang kalungsoran, dakbayan ug lalawigan nga maagian. Di sila kinahanglan nga mosungasong sa amihanan. Kon dili ang paghingan sa mga natungod sa coordinates sa ilang mapa.

-o0o-

Usa sa batakang lagda sa paghimo sa kasayuran nga mas masabot, mas makadani ug mas makahuloganon sa katawhan mao ang gitawag nga "localization:" Ang pag-una sa bahin sa kasayuran nga mas duol ug mas dako og epekto sa lokal nga mga molupyo. Ang taga Sugbo, pananglitan, mas madani sa bagyo nga moigo sa Metro Cebu kay sa bagyo sa Fukushima, Japan.
Maong, pasayloa, di gyod ko kasabot nganong ang forecasters sa Pagasa Mactan mouna pagpahibawo nato unsay kahimtang sa panahon sa Metro Manila kay sa atong kaugalingong nataran. Nga di man unta kinahanglang maghimo og ilang kaugalingong forecast, kon dili igo lang mokuot sa linya mahitungod sa Sugbo nga gilubong sa ubos.

-o0o-

Mas matultolan sa mga Sugbuanon ang nahimutangan sa bagyong Ramon kon, inay moingnon ang Pagasa nga nahimutang sa 245 kilometros sa silangan sa Hinatuan, Surigao del Sur, pahibaw-an ta nila nga ang bagyo nahimutang sa 500 kilometros sa habagatan silangang bahin sa Metro Cebu.
Mas makatabang sab sa mga Sugbuanon kon, inay ingnan nga si Ramon mahimutang sa amihanang Sugbo sa Miyerkules sa gabii o sa Huwebes sa buntag, pahibaw-on ta sa Pagasa kon ang Dakbayan sa Bogo o lungsod sa Tabogon ba ang labing mapadul-an sa bagyo.

-o0o-

Di kinahanglan nga modeklarar ang Pagasa Mactan og kagawasan gikan sa ilang ulohang buhatan. Kinahanglan lang nga ang lokal nga forecasters maghupot og sentido kumon, inay nga magpaka aron ingnon nga mga robot nga way igong kabuot sa pagbasa sa forecast nga sinuwat sa taga Manila.
Si Tabada takos nga motudlo sa iyang mga sakop unsaon paghubad ang opisyal nga forecast sa pinulongan ug mga detalye nga masabtan natong kasarangang mga molupyo. Kon hangtod karon nahadlok sila nga ang pagpatin-aw sa sinuwat nga forecast, o pagsukwahi ini kon may mas bag-ong kalamboan sa kausaban sa dagan sa bagyo, angay nga patakdan sila ni Tabada sa iyang kaisog pagbarug alang sa kaayuhan sa kinabag-an, inay pagpagapos sa binuang nga mga lagda sa ilang ulohan nga buhatan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 11, 2011

2011-10-10T01:04:00.001-07:00

Kugihan nga forecast

Nipasidaan si Pagasa Mactan Director Oscar Tabada nga mahimong maigo ang Sugbo sa bagyong Ramon, ang kanhi low pressure area nga namugna sa silangang Mindanao. Nipasabot si Tabada nga kasagaran sa bagyo nga magsugod sa silangang Mindanao moigo gyod sa Sugbo.
Mas tin-aw ang pasidaan ni Tabada. Kay sa forecast sa ilang ulohang buhatan sa Pagasa. Sama sa naandan. Sa kasarangang kawani pa sa Pagasa duha ka dekada na ang nilabay, si Tabada nirisgo sa iyang trabaho, nisukwahi sa forecast sa Pagasa nga Samar ang puntirya ug nipasidaan nga nituyok ang bagyo ug maigo ang Sugbo sa Ruping.

-o0o-

Nagusbat ang Sugbo. Apan nakalikay sa mas dakong kadaot, salamat sa pasidaan ni Tabada. Wa matangtang si Tabada sa trabaho, gani karon usa na sa dakong haligi sa Pagasa. Apan nagpabilin ang bisyo sa iyang buhatan pagluwat og lutaw nga forecasts nga kasagaran sila ray makasabot.
Kadudahan pa gani kon makasabot ba ang tanang forecasters. Kay may mga kawani sa Pagasa nga igo lang mobasa ug di takos nga makapasabot sa ilang gibasa. Igo lang magsumay-sumay sa isuwat sa ilang ulohang buhatan: Ang kahimtang sa panahon sa Metro Manila maoy kanunayng unahon bisan kon nia sila magsibya sa Sugbo ug Kabisay-an.

-o0o-

Basaha ra gud ning Bulletin No. 1 sa Pagasa sa bagyong Ramon: Nakit-an si Ramon sa 600 kilometros silangan habagatan silangan sa Hinatuan, Surigao del Sur, sa coordinates nga 7.6*N, 132.2*E, naghagiyos sa gikusgong 55 kiometros matag takna duol sa tungatunga ug nag-irog paingon sa kasadpan sa gikusgong 15 kilometros matag takna.

Karong Martes sa buntag, si Ramon gibanabana nga mahimutang 300 kilometros silangan sa Hinatuan, Surigao del Sur; sa Miyerkules sa buntag, sa 60 kilometros silangan habagatang silangan sa Surigao City ug sa Huwebes sa buntag, duol sa Iloilo City.

-o0o-

Palihug itandi ning mas detalyado nga forecast sa pribadong weather monitoring agency dinhi sa ato, ang Typhoon2000ph: Si Ramon nakit-an 881 kilometros habagatan silangan sa Sugbo; 868 kilometros silangan habagatang silangan sa Tagbilaran City; 841 kilometros habagatang silangan sa Ormoc City; 697 kilometros habagatang silangan sa Surigao City; ug 668 kilometros silangan habagatang silangan sa Butuan City.
Si Ramon nagpaingon sa Surigao ug Leyte. Kinahanglan nga mangandam ang mga molupyo sa amihanang Mindanao, Kabisay-an ug habagatang Bicol. Ang Sugbo gitakdang maigo ni Ramon unya sa alas-6 hangtod sa alas-8 sa Miyerkules sa gabii. Sa di pang Sugbo, maigo ni Ramon ang Surigao City sa alas-5 hangtod sa alas-8 sa Miyerkules sa buntag. Human sa Sugbo, si Ramon moigo sa Bacolod ug Iloilo sa alas-12 hangtod sa alas-3 sa kadlawon sa Huwebes.
Way espesyal nga satellites ang Typhoon2000ph. Mas kugihan lang kay sa Pagasa: Gibutangan og mga ngan sa mga dapit ang coordinates sa nahimutangan ug direksiyon sa bagyo. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 10, 2011

2011-10-09T00:52:00.000-07:00

Gubat sa telepono

Usa nako ka amigo nipalit og bag-ong telepono. Kay ang iyang karaan init na kaayo sa iyang dunggan kon maabtan og singko minutos ang ilang istorya sa nanawag niya o sa iyang gitawgan. Giingnan siya sa tig-ayo nga angay gyong mag-ilis og telepono matag tulo ka tuig.
Kay Nokia man ang iyang gipalit, naproblema siya unsaon pagbalhin ang iyang contacts ug tinipigan nga text messages gikan sa karaan ngadto sa bag-ong telepono. Gitambagan siya nga ibalhin ang iyang contacts sa iyang SIM card aron nga mada kon ibutang na sa bag-o. Apan 250 ra ka contacts ang masud sa SIM. Haskang hasola kon kapila magbalilk-balik sa SIM gikan ug padung sa karaan ug bag-o niyang telepono.

-o0o-

Wa lang tuyoa nga human namog kita, may gamay kong panahon pagpakita sa akong telepono sa service center. Kay dugay nang di motingog ang active speaker ug daghan nang dinaliang tawag ug text messages nga wa matubag kay wa nay tingog ang akong telepono.
Giingnan ko sa mga kawani nga suwayan nilag re-program ang telepono aron pagtino software o hardware bay problema. Gipasidan-an ko nila nga mapapas ang tanang contacts ug files. Android ang telepono busa nisalig kong ang contacts ug files makuha ra pagbalik gikan sa akong Google accounts.

-o0o-

Human sa duha ka oras, giingnan ko nilang hardware gyoy problema. Mag-order pa sila ug mo-text lang kon moabot nang piyesa. Samtang nagsakay sa taxi, gitaod pagbalik ang SIM ug SD card.
Wa na tuoy bisan usa ka contact, text message, ni letrato ug video file nga nahibilin. Nitawag ko sa DYAB sa numero nga nahinumdoman. Nakalusot ko. Nakaginhawa og luag nga wa diay magguba ang telepono.

-o0o-

Pag-abot sa bay, ako dayong gipaandar ang wifi ug gikonektar ang telepono sa akong Gmail account. Igo lang kong nakapangabli sa mga bintana, nasud nang tanang contacts, text messages ug emails. Ug nabalik nang mga letrato gikan sa Picasaweb ug tanang entries sa Google calendar.
Ang akong telepono wa na ipamaligya sa Samsung. Duna nay bag-ong gipagawas. Apan tungod sa Android nga operating system, mahimong i-ugrade sa labing bag-ong bersiyon ug di mabiya sa bag-ong applications. Kaha ray karaan. Nga way active speaker.

-o0o-

Usa ni sa hinungdan nganong ang Nokia, nga sa daghang katuigan nagdominar sa kalibotanong merkado sa mobile phones, naapsan sa mas linghod nga mga kompaniya. Ang Symbian OS sa Nokia, sama sa Blackberry OS sa RIM, di nang kapadagan sa kaliboan ka applications nga gisayun-sayon lang sa iOS sa Apple ug Android sa Google.
Hapit na mogawas ang labing bag-ong bersiyon sa Nexus, nga maggamit sa Ice Cream Sandwich (ICS), angga sa Android 4.0. Wa koy planong magbag-o og telepono. Nagplano hinuong kumbinsihon ang akong amigo pagbaligya sa iyang Nokia ug pagpalit og mas baratong Android. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 9, 2011

2011-10-08T00:48:00.000-07:00

P2.5M nga tabang

Pagsugod pa lang sa Kapamilya Relief Campaign alang sa mga biktima sa duha ka nagsunod nga bagyo sa Luzon, may mga kompaniya sa lana na nga nangutana kon pila ka container vans ang among gikinahanglan. Naikog kong motubag nila. Kay sa pagkatinuod lang wa pa kong kaseguro kon makapuno ba mi og usa ka 20-footer nga container van.
Mas dako ang pagsalig sa Gothong Southern Shipping Lines. Gipadad-an mi nila og duha ka 20-footer container vans. Sud lang sa tulo ka oras namong pag-repack sa relief goods, napuno dayon namo ang una. Human sa laing tulo ka oras, napuno ang ikaduha. Ug nag-apura ang mga boluntaryo hain nang gisaad nga ikatulong van.

-o0o-

Ang unang van dunay 419 ka sako sa food packs ug 234 ka sako sa mga sinina; samtang ang ikaduhang van may 260 ka sako sa food packs ug 330 ka sako sa mga sinina. Ang ikaduhang van dunay 260 ka sako sa food packs ug 330 ka sakop sa mga sinina.
Ang matag sako sa pagkaon dunay 12 ka putos samtang ang matag sako sa sinina may gibug-aton nga napu ka kilo. Ang matag food pack balor og P150 samtang gipresyohan namo og P75 ang matag kilo sa sinina.
Sa ato pa, ang sud sa unang van balor og P924,700 ug ang sud sa ikaduhang van balor og P715,500. Sa unang unom ka oras pa lang sa repacking, P1,645,200 nay balor sa relief goods nga among napada.

-o0o-

Daghang salamat sa gatosan ka boluntaryo nga nidagsa sa ABS-CBN Regional Broadcast Complex. Labing unang nangabot mao ang mga suki nga tigpaminaw sa DYAB Abante Pa, Bisaya; dayon ang mga tinun-an sa Cebu Aeronautical Technical School (CATS) sa Lahug, Cebu City, dayon ang mga kawani sa Lexmark, gisundan sa mga tinun-an sa Cebu Technological University (CTU) Danao City Campus.
Dayong udto nangabot ang mga tinun-an sa Mandaue City Comprehensive National High School ug CTU Main Campus ug mga kawani sa Ayala Cebu. Pagka hapon nipuli ang mga tinun-an sa University of San Carlos (USC) ug mga kawani sa Convergys.

-o0o-

Samtang nagsuwat ko ini, nakuha na ang duha ka container vans ug niabot na ang ikatulong container van. Padayong nag-abut-abot ang dugang hinabang busa wa pa mahuman ang among gimbuhaton.
May ikumpisal ko ninyo: Ang pagtigom sa P2.5 milyones nga balor sa mga hinabang maoy sayon nga bahin sa among trabaho. Ang kuti ug lisod nga bahin mao ang pag-repack, pagpada ug pag-apud-apod sa mga hinabang ngadto sa mga biktima sa katalagman. Apan salamat sa way kinutoban nga pagpakabana mga Sugbuanon nahimong mas gaan ang kinatibuk-an nga kampanya ug mas dali nga madawat sa mga biktima ang labing gikinahanglan nga tabang. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 8, 2011

2011-10-07T00:45:00.000-07:00

Salamat, Kapamilya

ABS-CBN Broadcast Complex, Jagobiao, Mandaue City--Sa imong pagbasa ini, nakabuylo na mi sa pag-repack sa nagbaha nga mga hinabang gikan sa mga Sugbuanon alang sa mga biktima sa bagyo ug baha sa Central Luzon. Kapin sa duha ka milyon ka pesos ang balor sa kuwarta, tseke, pagkaon ug mga gamit sa panimay nga natigom sa duha ka adlaw nga Kapamilya Relief Campaign sa Fuente Osmeña sa Dakbayan sa Sugbo.
Nagpaabot na dinhi ang container vans sa Gothong Southern Shipping Lines. Kon mapuno na namo, birahon dayon paingon sa pantalan ug isakay sa ilang mga barko ug dad-on ngadto sa mga bodega sa ABS-CBN Foundation sa Quezon City.

-o0o-

Nangahas mi paglugway sa Kapamilya Relief Campaign sa laing adlaw tungod sa sibaw nga awhag gikan sa mga Sugbuanon ug mga molupyo sa kasilinganang lalawigan nga naapikhan paghatod sa ilang hinabang. Apan puno mi sa kabalaka nga langawon mi sa Fuente kay gipul-an na ang katawhan sa pagtabang.
Sama sa naandan, nasipyat mi sa pagduda sa kamanggihatagon sa mga Sugbuanon. Mas kusog ang bunok sa uwan nga nagbalikbalik pagsungog namo apan wa gihapon papiri sa nagpulipuli nga init ug uwan ang katawhan nga determinadong nipaambit sa ilang mga hinabang. Hingpit ang among pagyukbo sa way kinutoban nga katakos sa mga Sugbuanon sa pagtabang.

-o0o-

Dungan gyod sa pagbunok sa uwan ang pag-abot sa mga sakop sa Philippine Councilors League Cebu City Chapter nga nihatod sa ilang hinabang. P10,000 cash ang gitunol sa mga konsehal nga silang Margot Osmeña, Richie Osmeña, Jun Pe ug Alvin Dizon. Si Cebu City Vice Mayor Joy Augustus Young nidasig sab sa mga kawani sa mga konsehal sa paghatod sa ilang hinabang.
Kasagaran sa mga hinabang nga among nadawat sa ikaduhang adlaw gikan sa mga indibiduwal, kahugpongan ug mga kompaniya nga wa kaabot sa unang adlaw. Apan may pipila nga kaduha, ang uban gani katulo, nagbalikbalik. Usa ka taxi driver nihatag og P100 sa pagsugod og pamasahero niadtong Huwebes sa buntag ug nihatag og laing P100 pagtapos sa 24 oras niyang duty Biyernes sa buntag.

-o0o-

Karibalan lang ang nagbuntaog nga hinabang sa gidaghanon sa mga boluntaryo nga nagpakita sa Fuente ug sa Jagobiao aron pagsakwat, paghakot ug pag-repack sa relief goods. Kasagaran nagbawon og pagkaon di lang alang nila kon dili alang sab sa ubang boluntaryo. Gikalawat nilang sugyot nga ang tanang donasyon alang gyod sa mga biktima sa katalagman.
Ambot tungod ba kaha sa dakong lunop sa pagtinabangay, o ngilngig lang gyod sila, ang DYAB anchors nga taguon lang nato sa mga ngan nga Juve Villar ug JT Benz nakatagik og bag-ong awit, "Salamat, Mga Kapamilya," nga among gikanta sa Fuente gahapon sa udto. Hinaot nga wa mabugnaw pagtabang ang mga nakatsamba pagpaminaw. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 7, 2011

2011-10-06T00:38:00.000-07:00

        Baha sa tabang

    Fuente Osmeña, Dakbayan sa Sugbo--Bisan sa mubo nga pagbunok sa uwan nga gipulihan sa taas nga naglingiting kainit, wa maluya ni motalaw ang mga Sugbuanon sa paghatod sa ilang hinabang alang sa makaluluoy nga mga biktima sa mga bagyong Pedring ug Quiel sa Central Luzon. Tinuod gyod nga nagbaha ang gipanghatag nga bugas, sardinas, noodles, tambal, mga gamit sa bay ug mga sinina alang sa gibanabanang kapin sa tulo ka milyon nga labing grabeng naigo sa lapad ug lawom nga baha tungod sa duha ka nagsunod nga bagyo.
    Nagkapuliki mi og dawat sa nag-abut-abot nga mga hinabang sa pagsugod sa Kapamilya Relief Campaign sa alas-6 sa buntag. Salamat na lang nga sa pagdagsa sa mas daghang hinabang nadugangan sang mga boluntaryo nga namaswat, nanghakot ug nang-repack sa relief goods.

-o0o-

Sa akong pagsuwat ini, niabot na og kapin sa P700,000 ang cash ug tseke nga among nadawat. Nalabwan na ang kapin sa P600,000 nga natigom sa tanang sibyaanan sa radyo nga nisalmot sa tibuok adlaw nga KBP Cebu Radiothon alang sa mga biktima sa pagdahili sa bukid sa Guinsaugon, Southern Leyte niadtong 2006 nga gihimo sab dinhi sa samang luna. Mas dako hinuon gihapon ang P12 milyones nga natigom sa kapin sa semana nga Kapamilya Relief Campaign alang sa mga biktima sa bagyong Ondoy niadtong 2009.
Gitabangan mi sa Bantay Bata 163 sa pagpanawat ug pagpanghatag og resibo sa tanang nadawat nga cash ug tseke. Kasagaran hinuon sa nanghatag og kuwarta nihangyo nga di lang magpaila.

-o0o-

Ang ABS-CBN Foundation nitudlo namo og formula unsaon pagtino sa presyo sa relief goods nga among nadawat. Gawas sa paggamit sa presyo sa sardinas ug noodles sa mga tindahan, gitimbang namo ang mga sinina ug gipresyohan og P75 ang matag kilo.

Sa pagtapos ning kalihokan, makataho na mi pila gyod ang kinatibuk-an nga balor, di na lang kutob sa banabana, sa abundang hinabang sa mga Sugbuanon alang sa mga biktima sa bagyo.

-o0o-

Ang dakong bahin sa mga hinabang, nga wa maato pag-repack sa mga boluntaryo sa Fuente, gihakot sa trak nga gipahuwaman ni Talisay City Councilor Val Ylanan, ug uban sa relief goods nga mapalit sa kinatibuk-ang cash donations tiwason namo pag-repack karong Sabado, sugod sa alas-5:30 sa buntag, sa ABS-CBN Broadcast Complex sa Jagobiao, Mandaue City.
Magpaabot nang daan karong Sabado ang container vans sa Gothong Southern Shipping Lines nga nipasalig pagkuha sa mga hinabang gikan sa Jagobiao ug paghatod nila paingon sa mga bodega sa ABS-CBN Foundation sa Quezon City labing dugay karong Dominggo. Kay gi-repack na mang daan, ang mga hinabang gikan sa Sugbo mahimong maapud-apod na dayon ngadto sa mga biktima sa Central Luzon sugod karong Lunes sa buntag. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 6, 2011

2011-10-05T00:38:00.000-07:00

Tabang sa Luzon

Sa imong pagbasa ini, nagsibya na mi gikan sa Fuente Osmeña sa Dakbayan sa Sugbo alang sa laing hugna sa Kapamilya Relief Campaign alang sa mga biktima sa nagsunod nga mga bagyong Pedring ug Quiel. Nga sa labing uwahing ihap, nipatay na og dul-an sa 100, nakapabakwet sa tulo ka milyon ka molupyo ug nakaguba og kapin sa P10 bilyones nga balor sa umahan ug kabtangan sa Central Luzon.
Wa ming kahibawo kon mag-init o mag-uwan ba sa among nahimutangan. Apan masaligon mi nga bisan unsang kahimtang sa panahon di makapawong sa kamanggihatagon ug kadasig sa mga Sugbuanon sa pagtabang sa makaluluoy nga mga biktima sa managkaluhang katalagman.

-o0o-

Pangaliya nga makasugakod sa pait nilang kahimtang ang kabataan, katiguwangan, mga masakiton ug ubang mga naigo sa bangis nga mga bagyo. Apan kon duna kay gamay nga ikatunol nga materyal nga hinabang, andam ming modawat ug maningkamot nga mapada ug madawat sa mga biktima sa labing daling panahon.
Tibuok adlawng Huwebes ning magpaabot sa Fuente ug hangtod karong Sabado ming manawat sa mga hinabang sa ABS-CBN Regional Broadcast Complex sa Jagobiao, Dakbayan sa Mandaue. Palihug ihatod ang imong hinabang. Kay kon mangahas mi pagpanguha sa mga hinabang gikan sa kabalayan, dali rang kabay-an ang kampanya sa mga tawong way lingaw nga magpaka aron ingnon nga among kaubanan.

-o0o-

Ang tanang hinabang nga madawat among i-repack sa di pa ipada sa kaulohan aron nga maapud-apod dayon ngadto sa mga biktima. Gani, sa Fuente pa lang daan, may mga boluntaryo na nga mo-repack dayon sa mga donasyon sa di pa hakuton paingon sa Jagobiao.
Kon gusto kang makatabang pagpaspas pag-apud-apod sa mga hinabang, mahimong i-repack nang daan. Ang matag putos sa pagkaon kinahanglan nga dunay duha ka kilong bugas humay, tulo ka latang sardinas ug duha ka putos sa noodles. Ang usa ka sako sa mga sinina kinahanglan nga paigo alang sa pito ka tawo--amahan, inahan ug lima ka anak, dagko ug gagmay, babaye ug lalaki.

-o0o-

Tungod sa gipaabot nga pagbaha sa mga hinabang, nagtakda na ming daan og lapad nga repacking karong Sabado. Sugod sa alas-5:30 sa buntag, igo gyong mobanag-banag, magsugod na mi og pamutos sa mga hinabang sa dako namong nataran sa ABS-CBN Broadcast Complex.
Daghang paagi nga makatabang ka: Gawas sa paghatag og hinabang, makahimo ka pag-boluntaryo og repack sa Fuente o sa Jagobiao, o mopahuwam sa imong trak nga makahakot sa mga hinabang gikan sa Fuente paingon sa Jagobiao, o mopagamit sa imong container van ug mohatag og luna sa imong barko ug mohatod sa mga hinabang gikan sa pantalan sa Sugbo paingon sa mga bodega sa ABS-CBN Foundation sa Quezon City.
Daghang salamat daan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 5, 2011

2011-10-04T00:36:00.001-07:00

Salin ni Gloria

Napasaka gyod diay ni Senador Panfilo Lacson ang resolusyon nga nag-awhag og imbestigasyon sa gipasangil nga mga anomaliya sa mga proyekto sa Asean Summit dinhi sa Sugbo. Nakuykoyan ni nako sa journal sa Senado sa ilang sesyon niadtong Enero 28, 2008. Ang Senate Resolution No. 262 ni Lacson nagmando sa Senate Blue Ribbon Committee pagsusi sa pasangil sa overpricing sa decorative lampposts ug sa Cebu International Convention Center (CICC).
Apan way nahimong imbestigasyon. Naapsan ang resolusyon sa pagtumaw sa mas bag-ong mga kontrobersiya ug sa pagtagutago ni Lacson human gilambigit sa Dacer-Corbito case. Sa pagpakita pagbalik ni Lacson wa na maghisgot kon ganahan pa bang mo-utingkay sa gilawalawaan nang mga transaksiyon sa Sugbo.

-o0o-

Nangutingkay ko sa mga dokumento sa mga proyekto sa Asean Summit sa Sugbo tungod sa awhag ni Cebu City Mayor Michael Rama nga tangtangon na ang lampposts gikan sa kadalanan. Way molalis sa tinguha ni Rama. Kahibudngan hinuon nganong siya ray nitingog ug nganong wa ni himoa sa una pa.

Gitakda nga magdungan pagsusi sa kahimtang sa lampposts ang City Traffic Operations Management (Citom), Commission on Audit (COA) ug Visayas Ombudsman. Ang resulta sa ilang pakisusi isumiter sa Sandiganbayan, nga mao nay mohatag sa pagtugot ibton ba ang lampposts o i-preserbar isip ebidensiya sa nag-ung-ong nga mga kaso nga ilang gihusay.

-o0o-

Tinuod gyod nga nakahasol ang lampposts. Maihap na lang sa tudlo ang nagsiga, kasagaran naghirig ug gipanghimulbolan, ang uban gani gipangawat na. Sa pipila ka kadalanan sa Dakbayan sa Sugbo may lampposts nga gipabarug sa taliwa sa sidewalks, maong napugos nang katawhan pag-agi sa dan nga kuyawng matapsingan sa naghagiyos nga mga sakyanan.
Human nabisto ang anomaliya, gipangutana si Asst. Ombudsman Virginia Palanca-Santiago unsay angayng himuon sa lampposts. Makapakugang ang iyang tambag: Giawhag niyang local government units sa paggamit sa mga suga. Maayo na lang nga way lokal nga opisyal nga nisunod sa iyang sugyot kay madugangan unta ang mga sinumbong.

-o0o-

Ang lampposts kabahin lang sa dagkong proyekto sa Asean Summit nga gidalidali pagpatuman sa pamunoan ni kanhi presidente Gloria Arroyo. Gikuwestiyon sab ang surveillance cameras nga, bisan napamatud-an nga depektuso, gipamugos gyod nga dawaton ug gamiton sa kapolisan. Apil ang CICC, bisan Kapitolyo sa Sugbo ang niggasto, kansang mga tigpasiugda gipasanginlan og overpricing ug kapakyas pagtuman sa mga lagda sa subasta.
Laing proyekto sa niaging summit nga wa pa kasugdi og imbestigar mao ang pasangil nga labihan kanipis sa aspalto nga gidalidali paghaklap sa kadalanan nga giagian sa mga delegado. Giyak-an nang daan sa Ombudsman ang nasusing mga kaso, mas hanap ang kahigayonan nga masubli ang wa pa malilii nga mga proyekto. Hinaot nga ang bag-ong Ombudsman mas ligdong, mas takos ug mas isog kay sa iyang gisundan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 4, 2011

2011-10-03T00:49:00.000-07:00

Mas dakong kilkil

Sa usa ka lalawigan sa Kabisay-an, P10 ra ang bayad sa 30 ka segundo nga commercial sa mga estasyon sa radyo. Sa ato pa, bisan mapuno pa sa commercial ang tibuok sibya, P1,200 ra ang labing dako nga kitaon sa mga sibyaanan matag takna.
Nga imposibleng mahitabo kay di man mahimong pulos na lang commercials ang isibya, nga di sal-otan og bisan gamay na lang nga sulti o balita. Kon ang mga sibyaanan sakop sa Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas (KBP), 18 ka gutlo ra matag takna ang labing daghang commercials nga masibya. Gawas pa, way advertiser nga mopalit og spots sa sibyaanan nga pulos commercials ray isibya.

-o0o-

Pagpasabot nimo unsa kaubos ang rates sa mga sibyaanan nga nahisgutan sa ibabaw, tuguti nga akong itandi sa rates sa mga sibyaanan sa Sugbo, ang labing malambuong merkado sa media sa Kabisay-an, diin P500 ang among paningil sa 30 ka segundo nga commercial. Kini hinuong mga numeroha kapin sa duha ka dekada na ang pangedaron.

Karon, P1,500 nay bayad sa 30 ka segundo nga commercial sa mga estasyon sa radyo sa Sugbo. Wa na kong kahibawo pila na ang paningil sa mga estasyon sa radyo sa silingang lalawigan. May mga sibyaanan pa hinuon dinhi nga mosawom pa aron lang makakuha og dugang advertisers. Apan way makalabaw sa kaubos sa paningil sa lalawigan nga di lang nato nganlan.

-o0o-

Nagpakisusi ko sa kahimtang sa panalapi sa mga sibyaanan sa silingang lalawigan dihang nakatambong og press conference sa usa ka luhong tindahan, diin ang tanang reporters nga nanambong pulos na bag-o og sapatos sa pagpanggawas.
Giingnan ko nila nga tungod sa kagamay sa kita sa sibyaanan, ubos kaayo ang ilang suholan. Di paigo nga makabuhi sa ilang pamilya. Maong gawas sa pagka magsisibya kinahanglan silang magpa-apil sa payroll sa City Hall, Kapitolyo ug dagkong munisipyo isip mga tigpamaba.

-o0o-

Tawga silang kurakot. Apan ang pait nga kahimtang di monopoliya sa nahisgutang lalawigan. Mao sab ni nahitabo sa ubang gagmay nga mga merkado sa media. Sayon ra ang pagtunglo nila. Dungan sa pag-insistir nga ang kakabos di permiso sa pangurakot, nga ang katimawa di sukaranan sa pagbaligya sa kaligdong.
Apan makapatandog ang tubag sa mga magsisibya sa gagmayng lalawigan, nga napadayag atol sa nasudnong tigom sa mga haligi sa industriya sa media karong bag-o: "Nanguwarta mi para mabuhi ang among mga pamilya. Nanaginot mi og ginagmayng raket aron makapa-eskuyla sa among mga anak. Apan nganong wa may nakabadlong sa mga sakop sa media sa dagkong dakbayan nga mao say gihimo? Mas dagko pa gani ang pangilkil. Di aron pag-angkon sa batakan nila nga mga panginahanglan apan aron lang pagtagbaw sa ilang mga kapritso." [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 3, 2011

2011-10-01T23:57:00.000-07:00

Sistema sa inhustisya

Ang expose ni kanhi kongresista Antonio Cuenco sa gidudahang drug lords sa Sugbo ug Central Visayas niadtong 2001, hingpit sa tanang makapa-ukyab nga lamas: Si Cuenco maoy tsirman sa House Committee on Dangerous Drugs; gipaluyohan sa mga sakop sa komitiba sa iyang kawsa; ginganlan ang dagkong mga negosyante ug mga durugista nga ang uban napapriso na sa kapolisan; gitumbok sang nagkalainlaing buhatan sa gobyerno nga nakigkonsabo sa mga durugista; ug may mga testigo nga niangkon sa ilang kalambigitan sa negosyo sa ilegal nga drugas.

Ang pagtingog ni Cuenco gipasidunggan sa mga Sugbuanon. Sa kataposan, may nangisog na gyod batok sa bangis nga mga sindikato sa ilegal nga drugas. Ang bituon ni Cuenco nitiurok hinuon dihang napakyas pagmatuod sa iyang mga pasangil.

-o0o-

Ang expose ni Cuenco nahimong simbolo unsa ka way kapuslanan ang mga imbestigasyon sa Kongreso: Way ebidensiya nga makabarug sa korte; ang kapolisan ug ubang buhatan sa gobyerno napakyas pagtakdo sa kaliboan ug usa ka detalye nga nitumaw sa daghang hugna sa imbestigasyon; ug bisan unsa kainit nasapawan sa mas bag-ong mga kontrobersiya.

Napamatud-an sa expose ni Cuenco nga ang Kongreso kutob ra sa pagbisto. Di makapugos sa ubang buhatan sa gobyerno pagsunod sa ilang gustong direksiyon sa kaso. Labaw nang di kadiktar sa mga hukmanan pagdason sa ilang gideklarar nga mga sad-an sa bangis nga mga krimen.

-o0o-

Ang labing makaluluoy nga mga biktima sa expose ni Cuenco mao silang Ananias Dy ug Bernard Liu, nangangkong bodyguards sa managsuong Peter ug Wellington Lim nga ilang gilambigit sa drugas. Ambot gusto bang magbag-o sa kinabuhi, o nanimawos lang, ang ilang testimoniya batok sa mga Lim, nga gihangop pag-ayo sa mga Sugbuanon, maoy gigamit pag-apiki nila.
Gipatay si Dy lima ka tuig human sa expose, gisunod si Liu napu ka tuig human sa expose. May kalambigitan ba sa expose ang ilang kamatayon o may lain silang atraso? Wa pa masulbad ni Dy hangtod karon. Gikahadlokang mao say dangatan sa kamatayon ni Liu.

-o0o-

Ang paghungaw sa expose ni Cuenco maoy hinungdan nga ubos ang pagtan-aw sa publiko sa mga imbestigasyon sa Kongreso. Bisan unsa kamasaaron ang sinugdanan, gikahadlokan nga makapahugno ra gihapon ang sangpotanan. Sama nga ang nahitabo nilang Dy ug Liu nakapasamot sa kamapanagan-on sa mga nakasaksi sa mga krimen o kahiwian sa pagsugal sa ilang seguridad.
Ang kataphaw sa Kongreso ug ang kahadlokan sa mga testigo maoy ampay sa drug lords, mga kawatan sa gobyerno ug ubang mga sindikato. Sa way paghisgot sa laing di malalis nga pait nga kamatuoran: May mga polis, mga piskal, mga huwes ug ubang opisyal sa gobyerno nga tinuod gyong kakonsabo sa mga kriminal; ug ang depektusong burukrasya ug sistema sa hustisya maoy nakapasiaw nila. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for October 2, 2011

2011-10-01T00:07:00.000-07:00

Biya sa panahon

Wa pa mahuman ang lalis hangtod karon kon makaayo o makadaot ba ang pagpagawas sa Wikileaks sa sekretong cables sa mga embahada sa Estados Unidos sa Manila ug ubang kaulohan ngadto sa State Department sa Washington D. C. Dunay nipasidungog sa Wikileaks sa maisugong pagbutyag sa kamatuoran; samtang may nitunglo sab sa pundok nga iresponsable nga nipahimutang sa kakuyaw sa mga sekretong militar ug diplomatikanhon sa US ug ubang kanasuran.
May nipasidaan sa media sa di paghatag og importansiya sa mga dokumento sa Wikileaks nga gihulagway nga basura kay kasagaran mga huhungihong nga way sukaranan. Apan may niawhag sab sa media paggamit sa kasayuran sa Wikileaks pagbutyag sa tinuod nga US foreign policy sa Pilipinas ug ubang kanasuran.

-o0o-

May mga nangangkon sab nga eksperto sa media nga nihulagway sa mga dokumento sa Wikileaks nga hilaw, nga di angayang iyabo ngadto sa katawhan ug busa kinahanglan nga ag-agon ug hubaron ug ipasabot sa lehitimo nga mga sakop sa media aron mas masabtan sa katawhan.
Kumbinsido sila nga ang propesyonal nga mga sakop sa media maoy labing takos nga mohukom unsa nga mga dokumento nga ipagawas ug unsay angayng ibasura. Niinsistir sila nga ang media gikinahanglan aron masabtan ug matugkad sa katawhan kinauyokan sa kontrobersiyal nga mga dokumento nga way pili nga gimantala sa Wikileaks.

-o0o-

Sukwahi ang akong hunahuna. Alang nako ang Wikileaks ug ang mga konsumidor sa kasayuran wa magkinahanglan sa media aron pagmantala ug pagsabot sa mga dokumento. Kon hangtod karon may mga sakop pa sa media nga nakumbinser sa ilang propaganda nga sila pay nagkontrolar unsay mogawas nga balita, ang Wikileaks maoy nagbuntaog nga ebidensiya sa lahi nga kamatuoran.
Sa labing uwahing ihap, kapin sa 30 milyones ka Pilipinhon ang may access sa internet. Kasagaran nila mas kamao pa kay sa nanggungis nang mga sakop sa media pag-uliot sa nagbuntaog nga archive sa mga dokumento nga gimantala sa kaliboan ka mirror sites sa Wikileaks. Sa pikas nga bahin, kapin ra sa duha ka milyon ang mobasa sa mga pamantalaan.

-o0o-

Sakto ang paniid nga ang Wikileaks di lang reaksiyon sa kamalinglahon sa US--lahi ang gisulti kay sa aktuwal nga gihimo--kon dili sa kapakyas sab sa media sa pagpangita sa kamatuoran ug paghatod ngadto sa katawhan sa labing mahinungdanon ug makahuloganong kasayuran. Nga ang popularidad sa Wikileaks nanukad sa pagkahagsa sa credibility sa tradisyonal nga media.
Kon may mga sakop pa sa media nga nagtuong di sila mahimong laktawan sa internet, hagbay ra silang nabiyaan sa panahon. Mas daghan nang konsumidor nga direktang nanguha og kasayuran gikan sa mga tinubdan. Mas maayo tingaling tun-an na sa karaang media unsaon pagpasabot ang kahulogan sa balita sud sa limitasyon sa Twitter, Facebook, Google+ ug ubang social media networks. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 30, 2011

2011-09-28T23:38:00.000-07:00

Barangay Parba

Pangpang, San Isidro, Talisay City--Morang piyesta ang among naabtan dinhi. Kapin sa gatos ka anak, apo, apo sa tuhod ug apo sa sungkod nagtapok pangandam sa ika-85 nga sumad sa adlawng natawhan ni Gerarda "Lola Dadang" Legarde Parba. Way apil sa ihap ang ubang mga apo nga nanglangyaw na sa ubang mga dapit.
Siyam ang anak ni Lola Dadang. Patay nang ilang kamaguwangan. Si Claudio Parba niingon nga nauyonan nilang tanang managsuon nga magpabilin dinhi. Uban sa mga anak ug mga apo sa mga igsuon sa ilang amahan. Maong mora gyod tinuod silang mag-piyesta kon magsaulog sa espesyal nga mga okasyon.

-o0o-

Sa siyam ka managsuon, si Dioscorra ray wa maminyo. Si Claudio ang kinadiyutayan og anak--lima ra. Kasagaran sa ilang mga igsuon tag-walo ug tag-kapin sa napu. Ang topnotcher nila dunay 20 ka anak. Sa kataposang ihap, si Lola Dadang duna nay 73 ka apo, 64 ka apo sa tuhod ug kapin sa 20 ka apo sa sungkod.
Kon mahibaw-an sa kadagkoan sa Simbahang Katoliko, ang pamilyang Parba ang labing lig-on nga argumento batok sa Reproductive Health (RH) Bill, labi na sa mga probisyon nga nagpalambo sa mga kontraseptibo. Si Claudio niingon hinuon nga, lahi sa iyang mga igsuon, kutob ra siya sa lima aron makaangkon og mas sanag nga ugma ang iyang mga anak.

-o0o-

Unsay ilang sekreto sa paghusay sa mga away nga nakahulga sa panaghiusa sa pamilya? Matod ni Dioscorra nakatabang ang ilang gidaghanon sa pag-am-am gilayon sa mga nagkasungi. Ilang gitambagan sa pagbiya lang una aron makagginhawa og lawom sa di pa hingpit nga moulbo ang kasuko.
Nakatabang sab ang ilang kadaghan pag-atiman sa ilang mga masakiton. Magtampohay sila kon dagko ang bayranan sa tambal o tambalanan. Daghan kaayong pakan-on kon magkatapok atol sa piyesta o birthdays, apan daghan sab sila nga mag-amotay og putahe ug magtinabangay og luto.

-o0o-

Tungod sa ilang kadaghan, gideklarar ni kanhi Talisay City mayor Dehlia Tiu ang ilang dapit nga "Barangay Parba." Si Claudio nakasilbi og tulo ka termino isip konsehal sa San Isidro dihang nidagan pagka barangay kapitan niadtong 2007 batok nilang Yehyen Bucao ug Laida Restauro. Nagkasabot silang maghiusa pagtuboy ni Bucao sa piniliay sa 2010.
Mahimong politikanhong gahom ang gikinahanglan sa mga Parba aron pagpanalipod sa luna nga ilang nahimutangan. Nadaog na nila ang luna nga ilugon unta sa gobyerno kay nakapakita ang iyang amahan sa ilang karaan na kaayong tax declarations. Apan nisurender nang daan si Claudio nga mailog pa ang lain nilang luna nga gi-okupahan na ron sa usa ka subdivision. Kay bisan sa pagdasig sa mga opisyal sa Talisay, nahibawo siya nga nagkinahanglan og minilyon ka pesos ug daghang katuigan ang kombate sa korte. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 29, 2011

2011-09-28T01:12:00.000-07:00

Di diay sayop?

Kon giaprobahan pa sa Citom ang orihinal nga aplikasyon sa mga tigpasiugda sa Road Revolution, di lang unta ang Colon kon dili ang tibuok downtown area ang gitak-opan, di lang niadtong Sabado kon dili hasta sab sa Dominggo. Mapilu-pilo diay unta og kadaghan ang kahasol, kalangay ug konsumisyon sa kaliboan ka Sugbuanon kon wa pa ibasura sa Citom ang plano.
Matod ni Citom Chairman Jack Jakosalem ang unang aplikasyon nadawat sa iyang buhatan duha ka semana ang nilabay. Human sa usa ka semana, nipahibawo ang mga tigpasiugda nga mosakay na lang sila sa buwag nga aplikasyon sa Ramon Aboitiz Foundation Inc. (Rafi) alang sa Heritage Walk niadtong Sabado.

-o0o-

Sa ato pa, wa diay sukaranan ang pasangil sa mga tigpasiugda nga dugay nga giyak-an sa Citom ang ilang aplikasyon, ug nga apiki na silang nakakuha og pagtugot, maong wa na magkadimao sa ilang pangandam, sama sa pagpasidaan sa katawhan sa dakong kausaban sa mga ruta nga maapektahan.

Samtang angayng pasalamatan ang Citom sa pagdumili pagpasera sa tibuok downtown area sud sa duha ka adlaw, di sila hingpit nga makapanghunaw sa kadako sa kadaot sa pagtak-op sa Colon ug kasilinganang kadalanan. Mas suhito sila sa gidaghanon sa mga ruta ug mga sakyanan nga naapektahan, busa sila gyod unta, labaw sa mga tigpasiugda, ang niandam sa alternatibong mga agianan ug nipahibawo sa mga pasahero ug motorista.

-o0o-

Sa iyang pagpangayo og pasaylo sa mga Sugbuanon, nisaad si Jakosalem nga di na mahimong tugotan sa Citom ang pagpasera sa kadalanan sa downtown. Nisugyot si Jakosalem nga ang sunod nga Road Revolution, kon duna pa man, adto na himuon sa South Coastal Road sa South Road Properties (SRP).
Gisalikway nang daan ni Jakosalem ang plano sa mga tigpasiugda nga seradoan na sab ang katunga sa Osmena Blvd. sunod buwan. Matod niya maggamit ang lapad nga sidewalk, nga nahawanan na sa vendors, alang sa mga manglakaw ug ibanan lang og usa ka metro ang tuo nga lane aron himuong experimental bike lane.

-o0o-

Nangayo og pasaylo ang mga tigpasiugda sa Road Revolution di tungod kay niangkon nga sayop ang kalihokan. Kon dili tungod ra sa kakuwang sa pangandam ug pahibawo sa katawhan. Sa ato pa, sakto lang gyod diay gihapon alang nila ang pagtak-op sa kadalanan gikan sa kinabag-an sa katawhan alang sa pipila lang nga nipaluyo sa ilang kawsa, nga di ganing kalahutay paggamit sa tibuok adlaw tungod sa grabeng kainit.
Gidayon sa mga tigpasiugda ang kalihokan niadtong Hunyo ug Sabado bisan sa mga pasidaan sa dakong kadaot. Bisan natinuod, ug nalabwan pa, ang mga pasidaan, moinsistir gihapon ang mga tigpasiugda sa pagtak-op pag-usab sa kadalanan. Panahon nang si Cebu City Mayor Mike Rama mobaraw sa ilang pagpanamastamas sa mga Sugbuanon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 28, 2011

2011-09-26T23:59:00.001-07:00

Rebolusyong taphaw

Dihang natanggong sila sa pagtak-op sa Osmena Blvd. niadtong Hunyo, bisan wa kasabot sa kapuslanan sa pagsakripisyo sa kinabag-an alang sa pipila nga wa gyod tinuod nga nigamit kon dili igo lang nagkiat-kiat, nagpa-kyut ug nagpaibog sa mahalon nilang bisikleta sa kadalanan, may pipila nga nagyawyaw, apan mayoriya sa mga Sugbuanon nagpakahilom ug naniid.
Kini tungod sa dako nilang pagtahud sa pangu sa kalihokan, si Atty. Antonio Oposa. Kinsa gipasidunggan nga bayani sa maisugon niyang kampanya batok sa ilegal nga pangisda sa Sugbo ug lokal nga mga opisyal sa tibuok nasud nga napakyas pagtuman sa mga lagda sa tukma nga paghipos sa mga basura.

-o0o-

Apan dihang natanggong sila sa ikaduhang hugna sa Road Revolution niadtong Sabado, wa na sila mangiyugpos. Wa nay tihik-tihik sa ilang pagsaway sa mga tigpasiugda, apil nang Oposa. Kinsa ilang gidudahan nga nahatagan og sayop nga kasayuran ug wa nang kabantay nga nasud siya sa bolsa tungod sa kalinga sa kadaghan sa giduma niyang kawsa.
Kon kaniadto nagpatara lang ang mga Sugbuanon sa mga pangangkon sa kadaogan sa mga tigpasiugda, karon ang katawhan ni-detalye na sa ilang kahasol, nipabuhagay na sa ilang kasuko ug kusganon nang niawhag ni Cebu City Mayor Mike Rama sa di na pagpagamit sa binuang nga eksperimento.

-o0o-

Gikutikuti na sa mga Sugbuanon ang tanang sulti sa mga tigpasiugda. Pananglitan, ang sugyot ni Oposa nga ang sunod nga Road Revolution motak-op sa katunga na lang sa Osmena Blvd. gihulagway nila nga nasukwahi sa road widening nga gipangugatan ni Mayor Rama kay mahimo nang road tightening.
Bisan ang sugyot ni Oposa nga pasudlon lang ang pribadong mga sakyanan kon may lima ka sakay gisaway nga kinuha ra sa tumoy sa buhok kay labihang lisora nga ipatuman. Pipila ka taxi drivers niingon nga mapilde ang ilang panginabuhi kay kasagaran usa o duha ra may ilang pasahero busa di sab diay silang kasud.

-o0o-

Apan ang sugyot ni Oposa nga alas-puno, o pagpuno una sa PUJ sa di pa palargahon aron di maghuot ang kadalanan, maoy nakaangkon sa labing dakong pagsaway. Ambot kanus-a kataposang nakasakay og PUJ si Oposa apan klarong wa kahibawo sa iyang gipanulti.
Kon pun-on ang PUJs, siyam-siyaman ang mga pasahero una mangabot sa ilang destinasyon. Gawas pa, way terminal nga kapundohan sa PUJs sa pagpaabot nga mapuno. Kon mapuno na sang daan ang PUJs, unsa na man lay sakyan sa mga pasahero nga nag-atang sa tungatunga sa ruta? Kon may manganaog sa tungatunga sa ruta, nagpasabot ba nga mo-pundo na sab ang PUJs ug makapadayon lang kon mapuno na sab?
Unsa may tinuod nga tuyo ni Oposa: Pagpasiugda og rebolusyon sa kadalanan? O paghagit sa katawhan paglusad og rebolusyon batok sa mga tawo ug institusyon nga susama og panghunahuna niya? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 27, 2011

2011-09-25T22:50:00.000-07:00

Terorismo sa kadalanan

Hinaot nga sa imong pagbasa ini, ang kadagkoan sa Dakbayan sa Sugbo ug mga tigpasiugda sa Road Revolution (1) nakapangayo na og pasaylo sa higanteng kaguliyang nga ilang namugna, (2) niangkon na nga dakong sayop ang paghimo sa mga Sugbuanon nga ilaga-ilaga sa ilang eksperimento ug (3) nisaad nga, human sa duha ka bulilyaso niadtong Hunyo ug niadtong Sabado, di na usbon ang ilang salida.
Kay kon wa pa, uwahi nang tanan. Kapasanginlan sila nga namugos sa ilang gituohan nga epektibong kampanya batok sa polusyon ug kahuot sa trapiko. Bahala na kon mas dakong kadaot ang ilang namugna. Ug bahala na kon ang kinabag-an nga ilang gipatuong panalipdan maoy natanggong.

-o0o-

Saludo ko ni Atty. Antonio Oposa, ang pangu sa Road Revolution, sa iyang kaisog ug determinadong liderato pagpanalipod sa kinaiyahan. Dakong garbo sa Sugbo ug sa nasud ang iyang pagka Ramon Magsaysay Awardee alang sa tibuok Asya. Apan nahadlok ko nga wa na magtugkad ang iyang tiil sa yuta.
Nagtuo ba gyod si Oposa nga may ganahang magbaktas sa Colon o Osmena Blvd. sa udtong tutok? Sa sayong buntag tingali ug sa dayong kilumkilom. Busa di makiangayon nga tak-opan ang dan sa tibuok adlaw alang lang sa pipila ka tawo nga di ganing kalahutay pagpahimus sa dakong wanang nga gihikaw gikan sa kinabag-an.

-o0o-

Apan tinamban ra nang akong pagsupak. Si Kongresista Tomas Osmena, nga supak sa Road Revolution, mas manggialamon. Matod niya di makiangayon nga ipakisama nilang Oposa ug kaubanan ang Dakbayan sa Sugbo sa Dakbayan sa Bogota sa Colombia. Kansang dakong wanang nga gitagana alang sa mga bisikleta ug mga nanglakaw kanunayng puno tungod sa kabugnaw sa temperatura.
Kay ang Bogota labihang taasa, 8,612 ka tiil ibabaw sa dagat; mas taas pa kay sa Baguio nga 5,000 ka tiil ibabaw sa dagat; labaw pa gani og diyutay sa Mayon Volcano nga 8.077 ka tiil ibabaw sa dagat; ug nalabwan lang sa Mt. Apo nga 10,311 ka tiil ibabaw sa dagat. Ang downtown sa Dakbayan sa Sugbo kapin ra sa 300 ka tiil ibabaw sa dagat ug labihang alimuota.

-o0o-

Gawas nilang Oposa ug kaubanan, angayng mangayo og pasaylo silang Cebu City Mayor Mike Rama ug Citom Chairman Jack Jakosalem ug ubang opisyal nga nitugot pagtak-op sa Colon, Osmena Blvd. ug ubang kadalanan. Unsay ilang tan-aw sa mga Sugbuanon--mga yamukmok nga mokanselar sa ilang mga lakaw ug mosakripisyo sa ilang panginabuhi kon ganahan nang manerado og kadalanan ang mga nagtungkawo sa gahom?
Si Jakosalem nisaway dayon sa mga tigpasiugda dihang nagkaguliyang nang trapiko. Nakalimot tingali nga siyay nagtugot sa binuang? Mirisi kay ang mga tigpasiugda nisumbalik pagtulisok sa kalangayan sa Citom nga maoy hinungdan nga wa sila kapangandam sa kalihokan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 26, 2011

2011-09-25T00:25:00.000-07:00

Si Maestro Mil, 90

Ganahan kaayo kong mokanta. Apan ang akong asawa motug-an nimo nga makalilisang kong paminawon. Maong bisan sa kadaghan sa mga kaso ug mga hulga nga akong giatubang, nagpasalamat tingali siya sa hilom nga kutob ra ko sa pagbalita ug pagpangomentaryo. Ug nga wa gyod mangahas pagkanta sa publiko.

Wa hinuon ning kapugong nako sa pagpangandoy nga makahimo ko og kanta. Nga gasahan ko sa katakos sa pagtagik og makahuloganon nga lyrics sama ni John Lennon ug paghukngay og nindot nga mga tuno sama ni Paul McCartney. Silay giila nga labing malampuson nga mga kompositor sa tanang panahon tungod sa gatosan ka himalitang mga awit nga ilang gisuwat alang sa ilang banda nga Beatles.
-o0o-
Sa karaan namong programa ni Edgar Gutierrez nga Cuentas Claras sa DYRF ug sa makadiyot sa DYAB, niboluntaryo ko pagsuwat sa lyrics nga gipahaom namo sa sikat nga mga awit isip pasiuna sa mga kontrobersiya nga among lalisan matag adlaw. Gipakaingon nila nga matinabangon lang ko. Apan nag-praktis na ko sa giisip nga umaabot nga raket.
Dihang nakapalit og iPad ang akong asawa, ako dayong gi-jailbreak aron maka-download sa mahalon kaayong applications sa sista ug piano. Uban ang panghinaot nga makahimo na sa akong kaugalingong tuno. Nasapawan hinuon sa mas dinaliang mga gimbuhaton ug naabtan sa kalaay, maong wa pa gyod matuman ang akong plano.
-o0o-
Hangtod nga giingnan ko ni Dr. Jose "Sir Dodong" Gullas nga nagplano siyang magpasiugda og contest paghimo og awit alang sa Halad Museum, ang tipiganan sa Sugbuanong mga awit ug kinaiya. Puwerte nakong yangu-yango hangtod nga nakamatngon nga ang iyang diayng gusto nga akoy maghimo sa lyrics ug ang pagpahaom og tuno nay tigian sa mga kompositor.
Kinsa may mas takos nga makapasabot sa katuyoan sa tipiganan gawas sa utok ug inspirasyon sa proyekto? Maong nagkarakara ko paghuwam sa labing matahom nga mga linya sa libro ni Sir Dodong nga "To Never Forget." Bisan sa kusganon niyang gisupak, gihatagan nako sa ulohan nga "Awit ni Dodong."
-o0o-
Sunod nakong nahibaw-an mao nga nagkasulti silang Sir Dodong ug ang bantogang kompositor nga si Maestro Mil Villareal. Kinsa niuyon nga maoy mohimo og tuno. Nagkakita ming Maestro Mil sa labing unang higayon dihang giduyogan niya sa piano ang bantogang UV Chorale nga niawit sa labing bag-o niyang komposisyon.
Namatay si Maestro Mil, lumad sa Boljoon ug kompositor sa labing bantogang mga awit nga Sugbuanon, niadtong Septiyembre 12 sa Edmonton, Canada. Pila ka adlaw sa wa pa motaliwan, iyang giingnan ang iyang asawa nga gikapoy na siya ug ang "Awit ni Dodong" mao nay kataposan niyang obra. Akong unang mga titik, iyang kataposang huni. Hangtod sa kahangturan kong mapasalamaton. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 25, 2011

2011-09-24T00:04:00.000-07:00

Pilde sa rebolusyon

Colon, Dakbayan sa Sugbo--Nagbalik-balik ko og baktas dinhi, di lang tungod sa duha ka nagkadungan nga kalihokan nga akong gitambongan--ang Halad sa Kapamilya sa University of the Visayas (UV) Main Campus ug ang accreditation seminar sa bag-ong mga magsisibya nga gipasiugdahan sa Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas (KBP) Cebu Chapter sa University of San Jose-Recoletos (USJR) Main Campus--kon dili aron sab pagpaniid sa pagsera sa Colon ug kasilinganang kadalanan alang sa Road Revolution.
Wa kong kakita sa ilang pagtak-op sa Osmena Blvd. niadtong Hunyo. Maong wa kong kakita sa pagdeklarar sa mga tigpasiugda sa kadaogan sa katawhan sa pagsakmit pagbalik sa kadalanan. Di nako palabyon kining gitanyag nilang laing kahigayonan.

-o0o-

Dugay kong nakatabok sa kinasang-an sa Osmena Blvd. ug Colon kay mas dasok kay sa naandan ang mga sakyanan gikan sa Colon ug ibabaw nga bahin sa Osmena Blvd. Paghimuntog nako sa Colon, labihang hawana. Nisuway ko pag-agi sa tunga. Nag-ikis-ikis ko og lakaw. Way bisan usa nga nibadlong nako. Mao ba ni ang kadaogan sa katawhan nga ilang giangkon?
Hapit na ko moabot sa eskina Legaspi dihang nakabantay nga ako rang usa sa dan. Pasado alas-9 na sa buntag ako rang usa ang nagtikaw-tikaw sa dan. Ang ubang pedestrians padayong nisubay sa sidewalk. Wa ba silang kahibawo nga gitak-opan ang Colon alang nila? Wa ba diay silay plano nga moduyog sa dakong kadaogan pagsakmit pagbalik sa kadalanan?

-o0o-

Nakasingo ko sa lang-og nga lapok nga nialisngaw gikan sa niliki nga kanal sa Legaspi nga gilugwaan og tulo ka dagkong ilagang pawot. Nga human nakabatyag sa kainit sa adlaw nidalidali pagbalik sa lungag. Diha pa kong kasabot nganong ako rang usa ang naglakaw sa dan. Mas landong diay ang sidewalk ug mas hapsay nga agian.
Mopasilong sab unta ko sa sidewalk dihang nakakita kog mga nag-bisikleta nga nagtapok sa unahan. Pagpaduol, natukmaan nako si Vince Cinchez, usa sa mga tigpasiugda, ug dul-an sa 20 ka kauban. Gitak-opan nilang Colon alang sa 20 ka siklista?

-o0o-

Mga polis nga akong naagian nitug-an nga gitak-opan sab nilang kadalanan gikan ug padung sa Cebu Metropolitan Cathedral ug Plaza Independencia alang sa 150 ka magtiayon nga nakapahimus sa libreng mass wedding. Mas daghan diay ang nakapahimus sa pagtak-op sa kadalanan. Apan ang gagmayng mga negosyante nipahibawo nako nga nitidlom pag-ayong ilang halin.
Pag-abot nako sa UV, giingnan ko sa mga pasyente, pipila nila mga hamtong nga naglisod paglakaw, nga dugay silang natanggong sa trapiko kay naghuot ang mga sakyanan sa Sanciango, Magallanes ug ubang kadalanan nga maoy nahabwaan sa mga sakyanan nga wa kasud sa Colon. Nakaseguro ko nga ang mga tigpasiugda mangangkon na sab og kadaogan. Duna bay nagpakabana pagsusi kon pilay napilde? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 24, 2011

2011-09-23T00:39:00.000-07:00

Tuga ni Magpale

Marcelo Fernan Press Center--Bisan nisaka ang mga tingog ug nagkabangga ang mga argumento, mabungahon ang panagtagbo sa mga tagduma sa tabloids sa Sugbo ug mga representante sa Kapitolyo dinhi atol sa media forum nga gipasiugdahan sa Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas (KBP) Cebu Chapter.

Sa usa ka bahin, nisaad ang mga sakop sa media sa pagsubli sa ilang mga sinuwat ug pag-iban sa mga esena nga giisip nga bastos ug nasobrahan na; sa pikas nga bahin, niangkon ang kadagkoan sa Kapitolyo nga sublion nila ang depektuso nga mga probisyon sa ordinansahon ni Bise Gobernador Agnes Magpale nga nagtinguha pag-ban sa bastos nga mga sinuwat sa tabloids ug ubang basahon.

-o0o-

Ang mga representante ni Magpale, bisan giasal atol sa tigom sa Cebu Citizens Press Council (CCPC) niadtong Huwebes, takos nga nanalipod sa kontrobersiyal nga ordinansahon:

2008 pa silang nagsige og hangyo sa tabloids paghunong, o bisan pagmenos na lang, sa gilok nilang features sa detalyado na kaayong panaghilawas ug mga hulagway sa kababayen-an nga nihit og sapot;
Determinado si Magpale nga mopapasar sa ordinansahon aron pagpalambo sa dugay na niyang kawsa pagpanalipod sa kadungganan sa kababayen-an ug kabataan sa Sugbo; apan
Andam silang modawat sa mga sugyot nga kausaban sa media atol sa public hearing aron nga mahimong mas hingpit ug makiangayon ang ordinansahon.

-o0o-

Wa hinuon magnihit ang mga tigpanalipod sa kagawasan sa pagpadayag: Si IBP Cebu City President Earl Bonachita nitumbok sa mga hukom sa Korte Suprema nga nipatigbabaw bisan sa mga sibya o mga sinuwat nga nakapatugaw o nakapahugyaw sa katilingban; ug si JT Benz, tagduma sa utrong kontrobersiyal nga Sex Sense sa DYAB, niingon nga ang mga hukmanan, di ang Kapitolyo ni mga politiko, maoy angayng mohukom unsay bastos ug hilas.
Usa sa mga probisyon sa ordinansahon nga gikuwestiyon pag-ayo sa media, ug giangkon sa mga tigpasiugda nga angayng usbon, mao ang paghatag og gahom sa mga mayor pagsakmit sa mga basahon nga ilang isipong bastos.

-o0o-

May sukaranan ang kabalaka sa media sa ngil-ad nga mga implikasyon kon moapil nang gobyerno og bantay sa mga sibya ug mga sinuwat sa media. Kay bisan unsaon og pangugat nilang Magpale ug kaubanan sa kalunsay sa ilang tinguha pagpanalipod sa katawhan, ang pagpahamtang sa ilang moralidad ngadto sa tanan di maayo og sangpotanan:

May espesyal ba silang tuga gikan sa Ginoo nga nakahimo nilang mas takos sa pagdiktar sa katawhan unsay angayng paminawon o basahon?; ug
Makapugong ba sa ilang kaubanang politiko, kansang pagpahimus sa gahom ug pagkawat sa buhis labaw pang hilas ug bastos, paggamit sa ilang giumol nga mga lagda aron pagpanggukod sa mga sakop sa media kansang bugtong krimen mao ang pagpangahas pagsukwahi nila? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 23, 2011

2011-09-21T23:44:00.001-07:00

Pagluwas og suba

Napakyas ang tanang nangaging pagsuway paglimpiyo sa suba sa Butuanon, nga nitabas sa 12 ka barangay sa mga dakbayan sa Sugbo ug Mandaue. Mao nga dihang giduol ko sa nagpakabana nga mga negosyante sa Mandaue atol sa pagtimaan sa Mandaue Business Month niadtong Agosto, di kaayo ko madasigon sa ilang kahigayonan nga molampos.
Apan wa ning kapugong sa nagkalainlaing institusyon sa gobyerno ug pribadong sektor sa paghimo og laing pagsuway paghaw-as sa Butuanon gikan sa lang-og, nangalisbo ug nagtipun-og nga basura nga nilikos sa suba sud na sa daghang katuigan. Tawga silang buang apan kaliboan ang mo-ubog sa suba ug manuktok sa kabalayan daplin sa Butuanon sa hiningusgan ug hinaot mas malungtaron nga kampanya pagpanlimpiyo.

-o0o-

Ang Department of Environment and Natural Resources (DENR) ug ang Mandaue City Government maoy mangu sa lapad nga pagpanlimpiyo sa suba sa Butuanon sugod sa alas-6:30 karong Sabado, Septiyembre 24. Mga barangay kapitan ang mangu sa mga molupyo ug mga boluntaryo sa paghipos sa mga basura sa mosunod nga mga barangay nga naagian sa Butuanon: Talamban, Tawason, Cabancalan, Canduman, Tingub, Casuntingan, Tabok, maguikay, Alang-Alang, Ibabao, Paknaan ug Umapad.

Abunda sab ang tabang sa labing dagkong kompaniya sa mga dakbayan sa Sugbo ug Mandaue. May magpada og mga kawani ug may mopahuwam sa ilang heavy equipment ug ubang kahimanan. Ang Departamento sa Edukasyon (DepEd) ug mga eskuylahan mopada sab og boluntaryong mga tinun-an.

-o0o-

Mokuyog sab sa kampanya ang kapolisan. Nga di managana pagdakop sa mga magpapating paglabay sa ilang hugaw ngadto sa suba. Subo nga kasinatian sa nangaging pagpanlimpiyo mao nga ang mga molupyo sa daplin sa suba, inay motabang, nitunol na hinuon sa ilang mga basura ngadto sa mga boluntaryo aron maapil og hipos.
Nagtuo ang mga tigpasiugda nga mas ma-edukar ang mga molupyo kon pakit-on sila nga, samtang mapailubon nga motudlo nila sa tukmang mga paagi pagbuwag ug paghipos sa mga basurang malata ug di malata, di managana ang gobyerno pagpahamtang sa balaod batok sa mga malapason.

-o0o-

Ang 23 ka kilometro nga suba, nga gihulagway sa DENR nga maoy labing hugaw sa tibuok Sugbo ug Central Visayas, maoy kaligoanan ug tinubdan sa tubig mainom sa atong katiguwangan. Apan ambot tungod ba sa kakuwang sa kasayuran o pagpakabana sa kalikopan o sa pagpabaya sa gobyerno, ang Butuanon gihimo sab nilang basurahan.
Nakatampo sa mga basura sa suba ang inadlawng hugaw sa mga molupyo, nga kasagaran way sceptic tank, mga biya sa mga pabrika ug ubang mga kompaniya ug mga basura nga gilabay sa mga motorista gikan sa ibabaw sa taytayan sa Butuanon. Ang suba maoy usa sa labing dako og natampo sa pagtam-ok og makahilong hugaw ngadto sa Mactan Channel nga nakapuo sa mga isda ug ubang katigayonan sa dagat. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 22, 2011

2011-09-21T00:21:00.000-07:00

Bosing sa media

Nangutana ko sa mga tigpaminaw sa DYAB Abante Pa, Bisaya!, tungod sa nagpadayong pagsaulog sa Cebu Broadcasters Month ug Press Freedom Week, kon unsay ilang tan-aw sa Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas (KBP): May kapuslanan pa ba?; o laos na? Sama sa gipaabot, nabahin sila:

May natagbaw sa pagduma sa KBP sa industriya sa pagpanibya kay kasagaran sa mga programa sa radyo ug telebisyon ilang gihulagway nga nakahatag nila sa tukmang kasayuran ug kalingawan; apan
May nanuyo sab sa kapakyas sa KBP pagbadlong sa mga komentarista nga nangilkil sa kahanginan, o nagpagamit sa mga politiko, o nangilad nga kahibawo unsay manggawas sa legal ug ilegal nga mga sugal.

-o0o-

Kasagaran sa mga komentarista ug mga programa nga gireklamohan di mga sakop sa KBP. Wa sila mabadlong kay way hurisdiksiyon ang KBP nila. Ubos unta sa mga lagda, ang National Telecommunications Commission (NTC), maoy magbantay sa mga sibyaanan sa radyo ug telebisyon nga wa maapil sa self regulation sa KBP. Apan nahadlok kong ang NTC inutil. Sama nga hangtod karon wa pang katultol sa loads sa cellphones nga gikawat sa higanteng mga kompaniya sa telepono.
Di sab mahimong pugson ang mga sibyaanan nga magpasakop sa KBP. Kay pribadong kahugpongan ang KBP ug boluntaryo ang pagpasakop. Gobyerno ray makapamugos sa mga sibyaanan ug dakong sayop alang sa KBP ang pagpatabang sa gobyerno aron ipamugos ang ilang mga lagda.

-o0o-

Wa ko mag-ingon nga way nag-abuso sa mga sakop sa KBP. Daghang accredited broadcasters nga utro sang badlungon. Maoy hinungdan nga ang KBP nipalig-on pag-ayo sa iyang Standards Authority (SA) aron maoy mohusay sa mga reklamo batok sa mga sibyaanan ug mga magsisibya.
Pagmatuod nga way gipasaylo ang KBP Cebu Chapter, apil sa imbestigahunon sa SA Officer nga si Marlon Baula sa Hot FM mao si Chairman Ruphil Bañoc ug kining tagsulat. Gipaubos sab ko og imbestigasyon sa SA dihang ako pay chairman sa KBP Cebu tulo ka tuig ang nilabay.

-o0o-

Apan labaw sa determinasyon sa liderato sa KBP paglimpiyo sa industriya mao ang pagpakabana sa mga tigpaminaw. Ang mga konsumidor sa media maoy tinuod nga agawon sa mga sibyaanan ug mga magsisibya. Kon moreklamo dayon sila sa matag kalapasan nga makita o mapaminaw, magkinto ang mga hingtungdan.
Kay ang mga sibyaanan ug mga magsisibya, sakop man sa KBP o dili, nahibawo kinsay tinuod nga nagbuhi nila: Kon di nila aksiyonan ang lehitimo nga mga reklamo, mahimong biyaan sila sa viewers ug listeners, motibugsok ang ilang ratings, motidlom ang ilang advertisements, mapapas ang ilang kita, di nang kapanuweldo sa ilang mga kawani ni makabayad sa ilang mga obligasyon ug busa wa nay laing kapilian gawas sa pagpawong sa ilang sibya ug hingpit nga pagpanera. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 21, 2011

2011-09-20T00:31:00.000-07:00

Halad sa UV

Matag pangandam namo sa Halad sa Kapamilya--ang dakong piyesta sa libreng mga pangalagad--kaduha matag tuig, magsige mi og pangandoy nga mapahigayon ni namo sa downtown area sa Dakbayan sa Sugbo, diin nahimutang ang labing tabanganan nga mga Sugbuanon. Naabot na lang mi sa Liloan sa amihanan, Dalaguete ug Sibonga sa habagatan, Tubigon ug Danao sa Bohol ug Canlaon City sa Negros Oriental, apan wa gyod matuman ang among pangandoy.
Hangtod nga nanawag si Dr. Jose "Sir Dodong" Gullas aron pagpahibawo nga mopahigayon ang University of the Visayas (UV) og dakong piyesta sa libreng mga pangalagad ug nitanyag siya pakigtambayayong namo. Himuon ni karong Sabado, Septiyembre 24, sa UV Main Campus sa Colon, ang kinapusoran sa downtown area. Nga duol sa labing masakiton, labing napasagdan ug labing nagkinahanglan natong mga kapamilya.

-o0o-

Ang UV Halad sa Kapamilya salmotan sa tanang dagkong departamento sa unibersidad. Labi na sa College of Medicine ug sa Vicente Gullas Memorial Hospital nga motanyag og libreng konsultasyon ug paghiling sa kahimtang sa panglawas sa mga pasyente, tuli, fasting blood sugar (FBS) ug diabetes education, ECG ug cervical cancer screening.

Moabag ang College of Pharmacy nga maoy manghatag og libreng tambal ug motambag sa mga pasyente; College of Nursing nga moduma sa pre-consultation ug pagkuha sa vital signs sa mga bata ug dagkong mga pasyente; ug College of Dentistry nga mopahigayon og dental consultation ug dental education.

-o0o-

Ang Freeman Foundation, nga way hunong sa pagtabang sa labing kabos nga mga pasyente bisan sa lagyong kalungsoran sa Sugbo, uban sa College of Business Administration ug Hotel and Restaurant Management (HRM) Program mopasiugda sab sa mosunod:

Mass feeding alang sa mga bata ug mga dagko;
Livelihood Skills Training, sama sa culinary, housekeeping, beauty care, hairdressing, pagmasahe, pag-ayo sa mga sakyanan ug simple bookkeeping; ug
Libreng masahe, libreng tupi, libreng pag-ayo sa cellphones ug acupuncture.

-o0o-

Ang UV College of Law, nga maglakip sa banggiitang mga abogado nga Visayanian, mopahigayon og libreng legal services ug libreng notaryo sa yanong mga dokumento, sama sa affidavits of loss, articles of incorporation, o bisan deed of sale kon naa ang duha ka partido. Samtang ang College of Criminal Justice mopasiugda og Drug Awareness Education.
Pasiuna pa lang ning listahan sa libreng mga pangalagad. Sama sa naandan, ang Halad sa Kapamilya magsilbi lang nga taytayan tali sa mga may katakos ug kasingkasing sa pagtabang ug sa mga labing tabanganan. Kon gusto kang moapil paghatag sa imong tabang, palihug tawgi lang ko sa DYAB Abante Pa, Bisaya! sa 4221950 ug 4221953; o ba kaha ang UV sa 2552434. Ug alang sa dugang detalye sa mga pangalagad nga kapahimuslan, palihug paminaw sa DYAB 1512 khz. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 17, 2011

2011-09-16T00:22:00.000-07:00

Bilib ni Noynoy

4% ra sa mga Pilipinhon ang wa mobilib sa pagduma ni Presidente Noynoy Aquino sa nasud ug 5% ra ang wa mosalig niya, suma sa survey sa Pulse Asia niadtong Agosto 20 hangtod Septiyembre 2 karong tuiga. Kining mga numeroha makapaalarma sa iyang mga kaatbang. Bisan diay sa tanan nilang sabasaba, insulto ug bugalbugal, wa rang kaabot og usa sa matag 10 ka Pilipinhon ang nituo nila.
Sukwahi sa pagtuo nga mapupos na ang honeymoon period ug magsugod nang mga botante pagpaningil unsay iyang nahimo human sa usa ka tuig niyang pagduma sa Malakanyang, si Aquino nagpabiling usa sa labing humot sa mga presidente sa atong nasud.

-o0o-

Kinaham nga pagsaway sa oposisyon, nga naglakip ni kanhi presidente Gloria Arroyo ug sa 5% sa mga Pilipinhon nga hangtod karon naghangad lang gihapon niya, mao nga way nahimo si Aquino sa 14 ka buwan niyang pamunoan: Nitidlom ang ekonomiya, nidaghan ang mga way trabaho, may nagpabadlong na sa pipila sa iyang tinudlo ug wa pay klarong direksiyon ang gipasibantog nga kampanya batok sa pangurakot.
Maong gisalikway sa mga turutot ni Arroyo ang survey. Niinsistir sila nga di ni representante sa sentimento sa kinabag-an. Sa di pa ta maglibog, pahinumdoman tika nga sila ra say nangugat nga pulos bakak ang surveys sa niaging kampanya nga nagpakitang dumadaog si Aquino.

-o0o-

Di ko eksperto sa surveys. Apan ang tinamban nakong pangagpas mao nga wa magpaabot ang katawhan nga makahimo og milagro si Aquino sa unang mga buwan niya sa pamunoan. Wa sila magtuo nga sud lang sa usa ka tuig molambo ang ekonomiya, makatrabaho nang tanan, matarung ang burukrasya ug mapriso nang tanang kawatan ug tikasan.
Igo na alang sa makabungog nga kinabag-an nga si Aquino wa mangawat, wa modupa sa pagpangawat, wa molingiw sa pagpangawat, wa motabon sa mga ebidensiya sa pagpangawat ug wa mahadlok sa paggukod sa mga gipasanginlan sa pagpangawat.

-o0o-

Ang pagka-ospital ni kanhi presidente Arroyo ug ang pangangkon sa iyang bana, kanhi first gentleman Mike Arroyo, nga nasakit sab siya atol sa survey period wa kakuha sa simpatiya sa katawhan. Ang resulta sa survey di malalis nga timaan nga naghigwaos nang kinabag-an nga mahibawo sa kamatuoran human sa siyam ka tuig nga lipat-lipat ug pagluok sa mga ebidensiya.
Nga maoy labing makapaalarma nga mensahe ngadto sa mga Arroyo ug ilang mga kakonsabo sa Sugbo ug ubang bahin sa nasud: Nagkagamay nang ilang kalibotan, nagkanihit nang ilang mga lutsanan, nagkaduol nang adlaw sa panudya, nag-ung-ong nang kadaogan sa kahayag batok sa kangitngit nga ilang gipahimuslan ug hapit na masakmit pagbalik sa kinabag-an sa katawhan ang ilang kaligdong, kadungganan ug katigayonan nga, sa niaging dul-an sa usa ka dekada, way kukaluoy nga gipanamastamasan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 16, 2011

2011-09-14T23:23:00.000-07:00

Laslasan ang Evat

Ang bisan unsang pasumbingay sa kadaogan nga nabatyagan sa transport groups nga gisaaran ni Presidente Noynoy Aquino sa Malakanyang nga sublion ang Oil Deregulation Law gibira dayon sa mas lawom nga pagkahugno dihang gi-absuwelto dayon sa Department of Energy (DOE) ang mga kompaniya sa lana sa overpricing ug ubang maniobra pagpaburot sa ilang ginansiya.
Usa ni sa mga hinungdan sa inanay nga pagkapawong sa paglaom sa kinabag-an sa katawhan nga ang pamunoang Aquino makapatuman na gyod sa dugay nang gisaad nga makiangayong kausaban. Kay ang DOE ni Aquino way kalainan sa DOE sa nangaging mga pamunoan: Tua kapusta sa mapahimuslanong mga kompaniya sa lana kay sa makaluluoy nga mga konsumidor.

-o0o-

Basaha ni ug hilak:

Ang DOE sa pamunoan ni kanhi presidente Gloria Arroyo nagdumili pagsusi sa mga libro sa panalapi sa tulo ka higanteng kompaniya sa lana bisan gimandoan na sa korte, samtang ang DOE sa pamunoang Aquino niangkon nga inutil sila sa pagbadlong sa way hunong nga pagpasaka sa presyo sa mga kompaniya sa lana; ug
Ang DOE ni Arroyo naglingug-lingog sa kuwentada ni National Economic Development Authority (Neda) Director General Ralph Recto nga overpriced og hangtod P8 ang presyo sa matag litro sa lana, samtang ang DOE ni Aquino padayong niisnab sa pangangkon ni Recto, nga alyado nila karon sa Senado, nga P9 matag litro na ang overprice.

-o0o-

Nia ang mas dakong eskandalo sa padayong pagdupa ni Aquino sa makalilisang nga pagsaka sa presyo sa lana: Samtang nagkataas ang presyo, nagkadako sab ang buhis nga gikolekta sa iyang pamunoan. Sa usa ka bahin, nangangkon si Aquino nga nagdugo ang iyang kasingkasing alang sa mga kabos nga naapiki sa krisis sa lana; apan may sukaranan ang pagduda nga mas dako ang iyang kahinangop sa padayong pagburot sa expanded value added tax (Evat) sa mga produkto sa lana.
Kay unsa may laing hinungdan sa iyang pagdupa sa 12% nga Evat sa lana? Unsaon man pagpasabot ang iyang kahangol sa Evat nga nakatampo og dako uyamot sa palas-unon nga nakabuktot sa katawhan?

-o0o-

Laing timaan sa paglikoy sa pamunoang Aquino sa krisis sa lana: Gipahibawo sa DOE nga lugwayan ang Pantawid Pasada Program. Siyaro wa gyoy nakasulti sa Malakanyang nga nagkayamukat ang programa ug nga ang pagpadayon ini makapasamot lang sa kaguliyang? Ang mas dakong insulto mao nga ang gastuhon sa paglugway sa fuel subsidy mao rang nahibilin sa orihinal nga pundo nga wa makobra tungod sa kataphaw sa sistema.
Inay mangita pa og katin-awan nganong PUJ ug tricycle drivers ray tabangan, hinaot makaamgo si Aquino nga ang mas makiangayon nga tubag sa krisis mao ang paglaslas sa Evat sa lana--bisan aron pagmatuod na lang nga wa magpahimus ang gobyerno sa kalisod sa katawhan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 15, 2011

2011-09-14T00:24:00.000-07:00

Apiki si Rama

Tawo lang si Cebu City Mayor Mike Rama. Bisan unsa pa niya kamapailubon, napuno na lang. Wa nang kaagwanta sa hapit kada adlaw nga mga pagsaway ug panginsulto. Labi na kay tanan niyang gihimo ug mga plano gihilabtan. Suod nga mga higala ni Rama hagbay rang niapura niya pagpangisog na batok sa mga nanaway, labi nang Kongresista Tommy Osmena. Karong bag-o, si Rama wa na mopakyas nila.

Apan di siya maayong tan-awon. Gawas nga nisamot kapagaw matag isa sa iyang tingog, kuwang na lang og diyutay nga mamalikas siya. Daan nang gikaintapan si Rama nga maglisod pagpasabot sa iyang mensahe sa way paglibutlibot hangtod sa Santander, nisamot kalubog ang iyang sulti sa pagsulbong sa emosyon. Sa laktod, wa siyay angay.

-o0o-

Way mapili nilang Rama ug Osmena. Pulos di makapangangkon nga pagpanalipod sa interes sa mga Sugbuanon ang hinungdan sa ilang away. Si Rama di katuohan nga nagsakripisyo sa iyang politikanhong ambisyon sa pagpahawa sa Bando Osmena-Pundok Kauswagan (BO-PK). Samang di makapangugat si Osmena nga gibakwi ang iyang suporta tungod sa pagbiya ni Rama sa BO-PK.

Managsama sab silang Rama ug Osmena nga di matinud-anon sa init nilang binayloay. Si Rama nibasol ni Osmena nga maoy nagbilin sa dagkong mga suliran nga iyang napanunod. Apan wa mohatag og kredito ni Osmena sa maayong mga proyekto ug mga programa nga iyang gipadayon pagpatuman. Sa iyang bahin, si Osmena maglisod pagsagang sa pasangil nga mobabag gyod sa mga plano ni Rama. Kansang kalamposan makahimong mas lisod sa pagbalik ni Osmena sa City Hall sa 2013.

-o0o-

May duha pa ka tuig nga nahibilin sa termino ni Rama. Makahimo pa siya og daghang proyekto nga makapakumbinser sa mga Sugbuanon nga di monopoliya ni Osmena ang katakos pagduma ug pagpalambo sa dakbayan.

Bisan ang makabungog nga mayoriya ni Osmena sa Cebu City Council di makapainutil sa iyang pamunoan. Way makalalis sa iyang katakos pagpalaban sa mga Sugbuanon kon wa na sab gyoy panagana ang mga konsehal pagsabotahe sa lehitimo niyang mga paningkamot.

-o0o-

Apan ang alas naa gihapong Osmena. Di lang tungod sa iyang pagkontrolar sa konseho kon dili tungod sa mas abunda nga politikanhong puhonan nga iyang nabubo:

Matag higayon nga mangumbinser si Rama nga mas takos siya kay ni Osmena sa pagpalambo sa South Road Properties, makahinumdom ang mga Sugbuanon kinsay utok sa SRP ug sa diriyot nga pagkahalin sa dakbayan sa panahon ni kanhi mayor Alvin Garcia nga, samang Rama, nakig-away sang Osmena; ug
Matag duso ni Rama sa Ciudad sa Banilad mapahinumdoman ang mga Sugbuanon kinsay tinuod nga utok sa proyekto, si Gobernador Gwen Garcia, kansang pagpanghudlat pagpalayas sa kaliboan ka pamilya gikan sa mga luna sa Kapitolyo wa makapahumot niya sa mga botante sa dakbayan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 15, 2011

2011-09-14T00:23:00.000-07:00

Apiki si Rama

-o0o-

Apan ang alas naa gihapong Osmena. Di lang tungod sa iyang pagkontrolar sa konseho kon dili tungod sa mas abunda nga politikanhong puhonan nga iyang nabubo:

Matag higayon nga mangumbinser si Rama nga mas takos siya kay ni Osmena sa pagpalambo sa South Road Properties, makahinumdom ang mga Sugbuanon kinsay utok sa SRP ug sa diriyot nga pagkahalin sa dakbayan sa panahon ni kanhi mayor Alvin Garcia nga, samang Rama, nakig-away sang Osmena; ug
Matag duso ni Rama sa Ciudad sa Banilad mapahinumdoman ang mga Sugbuanon kinsay tinuod nga utok sa proyekto, si Gobernador Gwen Garcia, kansang pagpanghudlat pagpalayas sa kaliboan ka pamilya gikan sa mga luna sa Kapitolyo wa makapahumot niya sa mga botante sa dakbayan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 14, 2011

2011-09-13T00:04:00.000-07:00

Inutil sa lana

Haskang dakoa sa tidlom sa presyo sa lana sa merkado sa kalibotan. Apan mora rang mumho ang laslas nga gipatuman sa higante ug gagmayng mga kompaniya sa lana dinhi sa ato. Sa usa lang ka adlaw, nitidlom ang presyo sa lana og P52 matag baril. Kini human sa pila na ka semana nga pagsige og us-os sa presyo tungod sa kahinay sa demanda.
Labihang luyaha sa demanda sa lana nga ang OPEC (Organization of Petroleum Exporting Countries) niangkon na nga ang pagtidlom sa presyo magpadayon sa mosunod nga mga buwan. Gipaubos na ganing daan sa OPEC ang ilang forecast nga konsumo sa lana sa sunod tuig 2012. Ambot nganong nagpaugat pa gyod ang mga kompaniya sa lana pag-um-om sa mas baratong presyo sa ilang mga produkto.

-o0o-

Bisan unsaon og maniobra sa mga kompaniya sa lana, di katagoan ang paghagsa sa kalibotanong demanda tungod sa mas ubos kay sa gipaabot nga demanda sa Estados Unidos. Wa katabang sa kawsa sa OPEC ang paghinay sab sa demanda sa lana sa China ug India, kansang nakabuylo nga industriyalisasyon mao untay nakabawi sa kaluya sa konsumo sa US sa nangaging mga krisis.
Matod sa OPEC kon magpadayon nga luya ang ekonomiya sa Estados Unidos, Uropa, Asya ug ubang bahin sa kalibotan, mas motidlom pa gyod ang presyo sa lana sa mosunod nga mga buwan. Ambot di ba bayu-okon ang mga kompaniya sa lana kon padayon nilang ugumon ug di gyod pakisaw-an sa mga konsumidor ang umaabot nga mas dagko pang us-os.

-o0o-

May sukaranan ang transport groups nga mohulga og nasudnong welga sa mga sakyanan. Kay sama sa nangaging mga pamunoan, mas abunda ang pagarpar ni Presidente Noynoy Aquino kay sa aktuwal nga lihok sa pagpanalipod sa katawhan gikan sa di makiangayon nga pagpaburot sa presyo sa lana. Ang hudlat sa Malakanyang pagkanselar sa mga prangkisa sa operators nga mokuyog sa welga, sama sa nangaging mga administrasyon, di makapugong sa protesta ni makapawong sa makiangayong mga demanda.
Makapasamot sa kasuko sa transport groups ang tanyag ni Aquino paglugway sa Pantawid Pasada Program. Wa pa gyod tingali nakahunghong niya nga nagkayamukat ang programa maoy hinungdan nga 30% ra sa fuel subsidy cards ang nakuha.

-o0o-

Inay manghudlat ug manghaylo sa transport groups, angayng ipasabot ni Aquino sa katawhan nganong inutil siya batok sa pangabuso sa mga kompaniya sa lana. Angay sang ipatin-aw nganong PUJ ug tricycle drivers ray gihatagan og subsidy nga ang tanang konsumidor may naigo sa taas nga presyo sa lana.
Ang pagpili pagtabang sa pipila lang inay sa tanang naigo sa krisis way kalainan sa pagpanghatag og pagkaon ngadto lang sa mga kulot og buhok, pinasagdan ang mas daghan nga tul-id og buhok nga utro sang gipanggutom. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 13, 2011

2011-09-11T22:51:00.000-07:00

Kinutoban sa gahom

Ang unom ka kasong plunder nga giatubang ni kanhi presidente Gloria Arroyo ug ang pagtagutago na sa kanhi diktador sa Libya nga si Moammar Gaddafi di makahupay sa kabalaka sa mga feeling hawod nga hapit na mapupos ang ilang gahom. Bisan unsaon og ulug-ulog ang ilang kaugalingon, nahibawo nga inihap na lang ang ilang malipayong mga adlaw.
Kasagaran nila nahadlok nga nagtan-aw sa 2013. Kanus-a mapupos nang ilang termino, o di na makadaog kon magpasubli sa katungdanan, o segurong mapilde kon modagan og lain o mas taas nga katungdanan. Unsa may ilang himuon? Mas magpakahawod ba ug mas magpahimus? O magbinut-an na pangandam sa pag-abot sa adlaw sa panudya?

-o0o-

Ang tang-an nga mga politiko nahibawo nga ang politika weather-weather lang. Nga kon hapsay ang panahon angayng ipakayab ang layag aron makuha ang tanang gusto, makab-ot bisan unsay tinguhaon ug matagbaw ang bisan unsang panginahanglan. Apan inig daot sa panahon, angayng manghipos sa layag, motago sa baybayon ug maghuwat sa paglabay sa unos.
Apan may mga politiko nga nabag-ohan nga sa kataposan niabot nang ilang panahon, nahigam pag-ayo sa makabuhong nga mga bunga sa gahom ug di pa andam nga modailos pagbalik sa ilang pagka kanhi sumusunod lang. Kon unsa katugbaw sa ilang panglantaw mao sab kasipa sa bundak sa ilang pagkahagbong.

-o0o-

Nalapas nila ang batakan nga lagda sa paghupot og gahom: Pagpataas sa imong mga mata aron makahawok sa mga bituon apan pagpabilin sa imong mga tiil nga magtugkad sa yuta. Sa ingon, di ka managana paggamit sa gahom hangtod sa labing taas niya nga kinapungkayan apan pinugngan sa kamatuoran nga di ni molungtad hangtod sa kahangturan.
Nagpatuyang sa ilang gibati. Nagpahubog sa gahom. Nagpaundayon sa ilang kahawod. Nakalimot nga ang gahom nga ilang gihuptan hinatag sa katawhan: Busa angayng gamiton alang sa kaayuhan sa kinabag-an, di alang sa personal nga kabulahanan. Ug nakumbinser nga sila ray kamao, o silay labing takos.

-o0o-

Ang nag-ung-ong nga pagkapukan ni Arroyo ug ang pagtagutago nang Gaddafi maoy pahinumdom ngadto sa mga gamhanan nga di nila kagawongan ang panahon. Makadasig sab ning pahinumdom sa katawhan nga way pagpakabana nga makawang, nga ang matag pakigbisog may kapuslanan ug nga ang bul-og sa makiangayon nga kausaban mahimong malangay apan di kapugngan.
Kon bisan sa nahitabo nilang Arroyo ug Gaddafi ug sa mga nag-una nila ang mga feeling hawod di lang gihapon maleksiyon, sila ang sunod nga masunog sa sulad sa kaalaotan. Kon ang katawhan inay madasig pagbugtaw sa mas sanag nga ugma magpabiling magpakahilom ug mangiyugpos, way kalainan sa nasawot nga mga balili, nga nagduko nga gipulipulihan sa ataon nga kagabhion ug ngiob nga kadlawon, sa way pagyahat paglili bisan sa gamayng bidlisiw sa banagbanag. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 9, 2011

2011-09-08T00:20:00.001-07:00

Utok sa tulis

Si Melencio Quiapo ang hinungdan nganong naapsan ug gikapinusilay sa kapolisan ang pundok sa suspitsadong mga tulisan. Nga gipasanginlang nisuway pagsakmit sa P1.2 milyones nga gibitbit sa teller sa Chinabank aron ihatod unta sa money changer sud sa Robinson's Place duol sa Fuente Osmeña sa uptown area sa Dakbayan sa Sugbo niadtong Lunes sa buntag.
Si Quiapo ang nikuha sa bag sa kuwarta apan naigo sa unang hugna sa pinusilay uban sa kapolisan. Giagak si Quiapo sa iyang kaubanan. Apan nalup-og siya. Kaduha sila mosuway pagbaswat ni Quiapo. Nga nakapalangay pag-ayo nila kay wa na siyay umoy. Maong naabtan sila sa mga polis. Tulo ang natumba. Usa ray nakaikyas.

-o0o-

Ang nakaikyas ug gipangita pa hangtod karon nga si Jun-Jun Cabando maoy giila nga pangu sa pundok. Niabot siya sa Sugbo Biyernes sa gabii, nakig-inom sa mga sakop sa iyang pundok pagka Sabado ug nanagkot og kandila sa Basilica del Sto. Niño pagka Dominggo, bisperas sa tulis.
Andam na ang tanan sa pag-abot ni Cabando gikan sa Ozamis. Ang tinuorayng utok sa operasyon mao si Quiapo. Siya ang labing hinog nga haligi sa grupo. Siya ang nag-umol sa plano. Siya ang labing nasuhito sa kinatibuk-ang operasyon. Maong bisan naigo ug himatyon na si Quiapo, ang mas linghod niyang kaubanan naningkamot gihapon pagluwas niya aron padayon nga makagiya sa nabulilyaso nilang salida.

-o0o-

Way tihik-tihik ang pangandam sa pundok nilang Quiapo ug Cabando sa pagpanulis sa Sugbo. Pila ka adlaw sa wa pa manung dinhi, nakaigo sila sa dakong kompaniya sa silingang lalawigan ug naka-bolsa og P500,000. Nga maoy gigamit paglusad sa mas dakong tulis dinhi.
Pamilyar ang kapolisan sa modus sa suspitsadong mga tulisan gikan sa Ozamis. Mohimo sila og gamayng tulis sa laing dapit di lang aron pagtigom og kuwarta alang sa, kon dili aron sab paglipat sa kapolisan gikan sa, mas dako nilang target. Maong wa na hingpit nga makugang ang kadagkoan sa Cebu City Police Office (CCPO) nga Sugbo ang tinuod nilang puntirya.

-o0o-

Natiktikan na sa kapolisan ang plano nilang Quiapo, Cabando ug kaubanan usa ka buwan sa wa pa ang aktuwal nga tulis. Gipasidan-an dayon sa mga polis ang mga bangko ug ubang posibleng mga target. Mao nga dihang nisuway ang suspitsadong mga tulisan pag-igo sa usa ka business district sa uptown, alerto nang mga guwardiya. Apan pasiuna lang diay to sa mas adunahan nilang tumong. Ug mas dakong bulilyaso.
Karong naihaw dinhi sa atong nataran silang Quiapo ug kaubanan, ug sibaw nang mga huhungihong nagginhawa pa si Cabando sa iya karong nahimutangan, ang suspitsadong mga tulisan di motahan. Nipasidaan na silang daan nga mosumbalik pagkuha sa mga opisyal sa kapolisan nga nangahas pagbabag sa ilang agianan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 8, 2011

2011-09-07T00:52:00.000-07:00

        Hagsa ang Philpost

    Di lang ang Philippine Postal Corporation (Philpost) ang naapiki sa bag-ong teknolohiya sa komunikasyon. Bisan ang U.S. Postal Service (USPS) nitiyabaw nga nitidlom pag-ayong ilang kita nga di na silang kabayad sa mga benepisyo sa pag-retiro sa ilang mga kawani. Ang mga sugyot nga ibanan ang mga adlaw sa ilang pagpanghatod sa mga suwat gikan sa unom ngadto sa lima ka adlaw na lang matag semana nakapatumaw sa mga awhag nga hingpit na lang papason ang ahensiya.
    Mas unang nisibaw ang awhag nga papason ang Philpost di lang tungod kay nabiyaan na sa panahon kon dili tungod sa karaan nang mga pagsaway sa kalangay sa ilang serbisyo ug wa mabadlong nga kinawatay sa kuwarta ug kabtangan nga gisukip sa mga suwat.

-o0o-

Mas dako ang problema sa mga kawani sa Philpost kay sa ilang katugbang sa USPS. Si kanhi presidente Gloria Arroyo pay nagtungkawo sa Malakanyang sa pagsugod og tiyabaw sa mga kawani sa Philpost nga wa nang kadawat sa ilang suholan ug mga benepisyo. Nagduda ang mga kawani nga di lang ni tungod sa pagtidlom sa kita sa ilang buhatan kon dili, ug labi na, tungod sab sa grabeng pangurakot sa ilang kadagkoan.
Kon di na gyod matabang ang Philpost, mameligro nga mas maapiki pa ang gibanabana nga 13,800 ka kawani sa kapin sa 2,000 ka post offices sa tibuok nasud. Way timaan nga mo-arang-arang ang pangalagad sa Philpost sa mosunod nga mga adlaw.

-o0o-

Alang sa katawhan nga nagsalig na sa text messaging sa ilang mga telepono ug sa email, VoIP ug instant messaging sa mga dunay internet access, ang pagkandado sa post offices way negatibong epekto. Silay makatandi sa kapaspas sa alternatibong mga paagi sa komunikasyon ug sa morang umang nga dagan sa koreyo.
Usa ko nila. Kasagaran sa mga mensahe nga akong nadawat wa moagi sa Philpost. Bisan ang akong mga bayranan sa tubig, kuryente ug telepono gipaagi sa pribadong couriers. Ang bugtong komunikasyon nga niagi sa Philpost mao ang mga supina sa akong kaso sa korte. Nga, nakatag-an ka, madawat lang nako human na sa husay.

-o0o-

Apan may katawhan nga wa pay cell phones ni internet access. Mahinungdanon gihapon alang nila ang Philpost. Maghinam-hinam lang gihapon nga makakita sa magdanga-danga nga mga kartero. Koreyo lang gihapon ang gilaoman sa mga mensahe gikan sa gikamingawan nilang kaparyentihan.
Di hinuon ni rason nga ang Philpost mangiyugpos na lang. Nga pasagdan nga mosamot pag-ut-ot ang kalidad sa ilang pangalagad. Labaw nang di ni sukaranan nga mohunong na lang pagpangita og mga paagi pagpabilin nga mapuslanon sa ilang buhatan sa nag-usab-usab nga mga panginahanglan sa ilang mga agawon--mga kustomer ug mga magbubuhis--sa bag-ong panahon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 7, 2011

2011-09-06T00:39:00.001-07:00

Pabaya sa baha

Ang gikinahanglan sa Dakbayan sa Sugbo pagsulbad sa nagkagrabe nga problema sa baha mao ang mosunod: Pag-andam sa implementation plan, paghimo og project prioritization, paghimo og detailed designs sa unahon nga mga proyekto, pagpangita og kuwarta alang sa mga proyekto, pagpatuman sa mga proyekto nga nagkinahanglan og dakong pundo ug abunda nga political will ug lapad nga pagpasabot sa mga Sugbuanon.
Kining tanan naapil sa drainage master plan nga gisugdan sa 2004 ug nahingpit ug naaprobahan sa 2006, segun ni Pedro Adonis Compendio, project manager sa Genson-TCGI-Woodfields-Spaces Joint Venture, nga maoy naghimo sa P13.6 milyones nga pagtuon.

-o0o-

Matod ni Compendio ang tanang agianan sa tubig giila ug gilista sa master plan, apil nang mga istruktura sa ibabaw ug sa kilid ug ang mga nakababag. Ang kinahanglan na lang nga himuon mao ang paghawan nila.
Nipuno si Compendio nga ang gilista sab nila ang tanang nalupa ug kanunayng bahaan nga mga dapit. Nisugyot sila og posibleng mga sulbad aron pag-iban sa kadaot sa baha. Niawhag siya nga himuon na ang detalyado nga mga desinyo sa matag proyekto, ang gasto, ang gahin ug ang dinalian nga pagpatuman.

-o0o-

Nipasabot si Compendio nga wa sila magbuut-buot paghimo sa master plan. Gikonsulta nila ang mga opisyal sa barangay aron paghimo sa mapa sa kahimtang sa drainage system karon ug ang gisugyot nila nga bag-ong sistema. Ang programa gipirmahan nilang Compendio ug kanhi bise mayor Mike Rama. Gihatagan og kopya ang mga barangay.

Nitingog si Compendio atubangan sa mga pasangil nga wa pa mahingpit ang ilang trabaho ug sa mga pagsaway nga napakyas sila paglista sa tanang agianan sa tubig sa dakbayan. Niangkon siya nga di masulbad ang baha sa usa lang ka pamilok. Subli siyang nitanyag og tabang.

-o0o-

Di kuwarta, o ang kakuwang ini, ang labing dakong problema. Tinuod nga maglisod ang Cebu City Hall pagpangita og P1 bilyon, nga si Rama nagtinguha pagpangutang og P553 milyones gikan sa Asian Development Bank, alang sa mosunod nga gastohan: P88 milyones sa mini-dams; P16 milyones sa rainwater tanks; P79 milyones sa infiltration beds; P276 milyones paghawan sa mga agianan sa tubig; P89 milyones pagpadako sa mga kanal; ug P4 milyones pagpalawom sa mga lutsanan sa tubig.

Ang pait nga kamatuoran mao nga hangtod karon, lima ka tuig human naumol ang master plan, 0.2% pa lang ang napatuman sa dakbayan. Di ni tungod sa kakuwang og kuwarta kon dili sa katapolan ug katalawan. Nga maoy tinuod nga babag pagsulbad sa baha. Ambot naluya na bang daan sa kadako sa suliran, o ganahan lang gyong mo-pagarpar matag human sa dakong baha, ang lokal nga mga opisyal--gikang kanhi mayor Tomas Osmena hangtod ni Rama--wa magpakabana pagpanalipod sa kinabuhi ug kabtangan sa mga Sugbuanon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 6, 2011

2011-09-05T00:13:00.001-07:00

Duda sa Wikileaks

Mga dumadapig ni kanhi presidente Gloria Arroyo sa Sugbo nipahibawo nako sa ilang pagduda sa timing sa pagpagawas sa Wikileaks sa sekreto nga cables sa US Embassy sa Manila ngadto sa State Department sa Washington D.C. mahitungod sa mga pasangil sa kahiwian ug pagpanikas ug ubang maniobra sa siyam ka tuig nga pamunoan sa ilang idolo.
Matod nila klarong gisakyan ni Presidente Noynoy Aquino ang wa pa matino nga kasayuran gikan sa klarong ilegal nga organisasyon. Gitataw nila nga di makiangayon nga magpagamit ang media sa way sukaranan nga mga pasangil nga nakabuong sa kadungganan sa mga Arroyo ug sa ilang mga alyado nga, nila pa, mahimong inosente sa mga pasangil batok nila.

-o0o-

Ang pasumbingay nga nagkonsabo ang pamunoang Aquino ug ang Wikileaks aron pagguba sa mga Arroyo ug sa ilang mga alyado, morag layo ra sa tinuod. Kay ang organisasyon nga wa makontrolar sa Estados Unidos ug ubang mas gamhanang mga puwersa lisod tuohan nga magpagamit sa Malakanyang.
Si Julian Assange, pangu sa Wikileaks, nag-atubang og mga kasong kriminal sa nagkalainlaing kanasuran ug ang organisasyon mismo giputlan sa ilang mga koneksiyon sa mga amot sa ilang mga dumadapig. Makatabang ba sa ilang kawsa kon mosugod na sila og tila sa mga pamunoan sa kabos nga mga nasud sama sa Pilipinas?

-o0o-

Labing dako og panlipaghong ang Estados Unidos. Bisan unsaon nila og panghimakak, ang tinagoang mga komunikasyon gikan sa ilang mga embahada sa Manila ug ubang kanasuran tinuod kaayong paminawon. Nga duna nay mga embahador nga natangtang ug mga pamunoan nga napalagpot tungod sa kagamhanan sa mga mensahe nga nabisto.
Ambot unsa kahay epekto kon napagawas pa ang mga cable gikan sa Manila dihang nagtungkawo pa sa gahom silang Arroyo ug kaubanan. Mapalagpot ba kaha sama sa diktador sa Tunisia? O magpabaga, magpapating, makalahutay ug mopilit lang gihapon sa gahom nga morang hangol nga alimatok?

-o0o-

Daghan hinuon ta og malili sa kasayuran nga gianam-anam pagpagawas sa Wikileaks: Si Kristie Kenney klarong didto pusta ni Arroyo ug way bilib nilang Cory Aquino ug Noynoy Aquino; dagkong mga negosyante diay, sama nilang Washington Sycip sa SGV ug Bill Luz sa Makati Business Club, ang gisaligang mga tinubdan sa ilang kasayuran; ug nga si Mike Arroyo ang labing kawatan sa niaging pamunoan ug nga si Hermogenes Ebdane ang labing sinaligan sa pagpanikas sa mga piniliay sa 2004 ug 2007.
Dinhi sa Sugbo: Si Tomas Osmeña diay ang giisip sa Estados Unidos nga tinuod nga pangu; si Gobernador Gwen Garcia giisip nga sumusunod lang niya; si Ricardo Kardinal Vidal ug ang Integrated Bar of the Philippines wa tuohi sa mga Sugbuanon sa ilang pagsupak sa vigilante killings; ug si Mike Rama wa pa nila mailhi. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 5, 2011

2011-09-03T18:35:00.000-07:00

Interes sa US

Ang labing uwahing komunikasyon sa US Embassy sa Manila ngadto sa State Department sa Washington D.C. nga gibisto sa Wikileaks hagbay rang nahibaw-an sa katawhang Pilipinhon, kay gisuwat ni niadto pa mang 2005, apan nakapalab-as sa dako nilang kauwawan isip nasud ug katawhan--ang ilang kainutil sa pagbadlong ug pagsilot ug pagpalagpot sa kurakot nga pamunoan ni kanhi presidente Gloria Arroyo.
Ang cable nga gipada ni US Chargé d'Affaires Joseph Mussomeli nikutlo nilang Washington Sycip sa SGV, Federation of Filipino-Chinese Chambers of Commerce and Industry (FFCCCI) President Francis Chua ug Bill Luz sa Makati Business Club. Nga pulos nipasangil nga gipatuyangan ni Arroyo ang pangurakot sa mga opisyal nga nakapatungtong ug nakapabilin niya sa gahom.

-o0o-

Si Sycip gikutlo sa embahada nga nilambigit ni kanhi first gentleman Mike Arroyo sa smuggling ug nilang Mike ug sa iyang anak nga si Mikey sa jueteng. Gihulagway ni Sycip ang pangurakot sa mga Arroyo nga mas grabe pa kay sa pangawat ni anhing presidente Ferdinand Marcos.
Matod ni Sycip way gihimo si Gloria kay si Mike ang nagkontrolar sa mga puwersa nga makapabilin niya sa Malakanyang. Si Chua niingon nga naapiki ang mga negosyante tungod sa pinatuyangang pangurakot. Si Luz masaligon nga dunay lig-ong saksi nga motumaw pagmatuod sa mga pasangil batok nilang Arroyo.

-o0o-

Apan ang Estados Unidos niangkon nang daan nga lisod ang pagpalagpot ni Arroyo sa gahom. Ang embahada niingon nga bugnaw ang suporta sa katawhan sa mga kaso sa impeachment kay ang mopuli ni Arroyo mao si kanhi bise presidente Noli de Castro nga wa sab nila saligi. Nikumpisal sab ang embahada nga lisod barawon ang jueteng kay daghan kaayong mga tawo ang nakapahimus.
Ang Estados Unidos wa gyoy tinguha pag-apiki sa mga Arroyo. Sa laing komunikasyon, si kanhi US Ambassador Kristie Kenney nisaway hinuon ni anhing presidente Cory Aquino nga namantsahan tungod sa iyang pakig-alyansa ni kanhi presidente Joseph Estrada ug kahuyang batok sa pangurakot atol sa iyang pamunoan.

-o0o-

Nabantang ang tinuod nga baraha sa Estados Unidos, ang pagpaneguro sa ilang kaugalingong interes, dihang nabutyag ang NBN-ZTE scandal. Inay tukion ang kalig-on sa mga ebidensiya sa kalambigitan sa magtiayong Arroyo sa $329 milyones nga transaksiyon, gisentro sa embahada ang ilang atensiyon sa pagkabulilyaso sa tinguha sa China pagpanuburno aron makaangkon og mas dakong influencia sa Pilipinas.
Sa iyang cable niadtong 2008, si Kenney wa maghisgot angay bang prisuhon ang mga Arroyo, hinunoa nipadayag og kahinangop nga tungod sa eskandalo giimbestigar sab sa Kongreso ug busa naapiki ang uban pang mga proyekto sa China, sama sa pagpalapad sa Diosdado Macapagal International Airport sa Clark, pagtukod sa Fish Port Complex sa General Santos City, sa Northrail Project ug sa pagtahan na lang unta sa pamunoang Arroyo sa Spratly Islands ngadto sa Beijing. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 4, 2011

2011-09-02T19:38:00.000-07:00

Aninipot ug Tamilok

Iwahig River, Palawan--Ngitngit na pag-abot namo dinhi. Sama kangiob sa dakong bahin sa 16 ka kilometrong ruta nga among gilatas gikan sa kinapusoran sa Puerto Princesa City. Ang among traysikol morang langaw nga nisungasong sa pulos naghaguros nga higanteng trak nga makabuta ang mga suga nga among gikasugat. Apan ang nagbuntaog nga mga punoan sa Akasya nga nag-ambo sa duha ka kilid sa sementadong dan nihapuhap sa pagduda sa kaluwas sa among biyahe.
Wa mi kahibawo unsay nagpaabot namo sa suba. Giingnan lang mi sa drayber nga makakita mig daghang aninipot. Dihang nangutana mi lamian bang pagkaon, nitubag siya nga aninipot ray nia dinhi ug kinahanglan ming magbawon og pagkaon.

-o0o-

Ang drayber di tour guide apan siyay naghatod namo sa usa sa labing matahom nga pasundayag sa kinaiyahan sa Palawan. Ang pasiuna nakong pagkahugno nga gipabayad mi og P600 (para sa bangka nga kasakyan og upat), gipasul-ob mig life vest ug salakot, gisultihan nga way seguro magpakita bang mga aninipot (kay hayag ang buwan) ug ang mga bituon (kay baga ang panganod) ug sa kaataon sa lapad nga suba dihadiha nahanaw sa daw kalasangan sa mga aninipot nga nigakos namo.
Gidid-an mi sa pagkuha og letrato apan gidasig sa pagpasiga sa puwa nga suga sa akong kamera aron mas mopakita ang mas daghang aninipot. Way baho ang sapa, nangalimyon ang huyuhoy ug napuypoy ang tanan namong kakulba ug kalapoy.

-o0o-

Mas hayag ang siga sa laking mga aninipot kay maoy ilang pangdani sa kababayen-an. Magkipat-kipat ang ilang hayag duyog sa ilang pagginhawa. Moginhawa ang mga babaye matag tulo ka segundo samtang ang mga lalaki matag lima ka segundo.
Mobatog lang sila sa mga bakhaw, nipa ug kahoy nga may mga buwak kay dugos ang ilang pagkaon. Nisanay pag-ayong mga aninipot dinhi tungod sa katimgas pa sa hangin. Determinado ang nagpakabana nga mga Palaweño pagpanalipod sa ilang kinaiyahan.

-o0o-

Usa nila si Tom, ang among bangkero. Usa sila sa mga molupyo sa tampi sa suba. Silay gitahasan sa ABS-CBN Foundation pagpanalipod sa suba ug mga bakhaw. Pagbugsay sa mga bangka ug paggiya sa mga manan-aw og mga aninipot ang ilang panginabuhi.
Ang pakiglambigit sa katilingban maoy labing epektibong paagi pagpanalipod sa kinaiyahan. Matod ni Tom nisanay pag-ayo ang mga isda sa Palawan tungod sa ilang pag-amuma sa ilang mga bakhaw, suba ug kadagatan.
Nia ko tungod sa trabaho. Ilusad karong buwana ang mga sibyaanan sa ABS-CBN sa Palawan karong buwana. Drayber sa ABS-CBN, si Randy, nga mamasahero sa iyang traysikol human sa trabaho, maoy nidapit namo pagtan-aw sa mga aninipot. Si Randy, lahi ni Tom, way labot sa turismo. Aircon technician siya sa wa pa makatrabaho sa ABS-CBN. Apan siya, ug ang Tamilok nga wa namo matsambahi sa mga kan-anan, ang hinungdan nganong magbalik-balik mi ug ang akong asawa sa Palawan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 2, 2011

2011-08-31T14:29:00.000-07:00

Budhi sa suholan

Ambot tungod ba kaha sa pag-insistir sa mga negosyante hangtod sa kataposang gutlo nga itlog ang ihatag sa mga mamumuo, o sa pagbalikbalik sa National Economic Development Authority (Neda) ug Department of Trade and Industry (DTI) nga luya ang mga negosyo sa Sugbo ug Central Visayas sa paghatag og bisan unsang uminto, mas dako kay sa gipaabot ang P20 nga uminto sa suholan nga giaprobahan sa Regional Tripartite Wages and Productivity Board (RTWPB 7).
May sukaranan silang Atty. Ernesto Carreon ug Marianito Ventura, labor sector representatives sa RTWPB 7, pagsalikway sa nauyonan nga kantidad. Apan ang mga anak sa singot nga gisigehan og insulto nilang DTI 7 Director Asteria Caberte ug kaubanan nangandam nang daan sa mas gamayng uminto. Kon duna man.

-o0o-

Wa na magpasabot nga makiangayon ang usbaw. Sakto si Atty. Carreon: Ang P20 mas gamay kay sa P18 nga uminto nga naumol kapin sa tuig nang nilabay atubangan sa mas ubos nga bili sa peso, mas taas nga presyo sa lana, mas taas nga plitehan ug mas taas nga presyo sa inadlawng palaliton.
Mas nabiyaan ang atong suholan sa Metro Manila. Kay mas dako ang ilang kataposang uminto (P22) ug mas sayo nga napatuman (Mayo 9). Tungod sa pagtugot sa gobyerno sa mas taas nga presyo sa lana ug LPG dinhi sa ato, mas lisod ipasabot nganong labaw og P121 ang minimum nga suholan sa kaulohan (P426 ang ila, P305 ra ang ato, wa pa gani mahibaw-i kanus-a mapatuman).

-o0o-

Duha ka buwan ang nilabay, ang mayoriya sa mga sakop sa RTWPB 7 niinsistir pa nga way sukaranan ang bisan unsang uminto sa suholan. Unsa may nahitabo niadtong Hulyo ug Agosto nga niuyon na man sila karon sa P20 nga uminto? Gihuptan nang daan sa ilang mga buhatan ang mga numero sa pagbarato sa peso ug pagmahal sa lana, plitehan ug mga palaliton. Nganong nipili man sila sa pagpamostura?
Kinsa may mopatubag nilang Caberte, Neda 7 Director Efren Carreon ug Management Representatives Charles Streegan ug Hidelito Pascual sa pagpalabi sa ilang opinyon kay sa di malalis nga mas pait nga kahimtang sa mga mamumuo?

-o0o-

Ang Kongreso, nga maoy orihinal nga naghupot sa gahom pagtakda sa suholan, angayng mosusi sa salida sa wage boards matag karon ug unya. Kon wa pa magpabaya ang atong mga magbabalaod, kay gipalabi ang way kapuslanan nilang mga raket, kalikayan unta kining makauuwawng eskandalo nga mas nabiyaan na pag-ayong Sugbo ug ubang mga lalawigan sa Metro Manila nga nabuhong nang daan sa tanang infrastractura ug ekonomikanhong kalamboan.
Ang Kongreso angayng mopahinumdom sa mga sakop sa wage boards nga di sila independenteng republika. Nga makapatuyang sa ilang gibati. Sa ingon, makaamgo silang Caberte ug kaubanan nga, bisan sa ilang ka-feeling hawod, mga suluguon ra diay sa katawhan. Nga ang mayoriya mga anak sa singot. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for September 1, 2011

2011-08-31T00:36:00.000-07:00

Paugat sa suholan

Sa di pa motuo ang mga sakop sa Regional Tripartite Wages and Productivity Board (RTWPB 7) sa ilang propaganda nga independente silang republika, nga makahimo bisan unsay ilang gusto mahitungod sa suholan sa mga anak sa singot sa Sugbo ug Central Visayas, angay silang pahinumdoman nga:

Ang ilang gahom di orihinal, kay hinatag ra sa Kongreso kansang mga sakop nalinga sa ubang mga gimbuhaton (hinaot nga mas mahinungdanon) kay sa tinuig nga pagtuki sa suholan;
Ang ilang trabaho mao ang pagsubli, di ang pagluok, sa suholan sa mga mamumuo; ug
Tinudlo sila ni Presidente Noynoy Aquino nga hagbay rang nag-apura sa pagpa-uminto sa suholan.

-o0o-

Nagkadugay, nagkataphaw ang mga pangangkon sa mga representante sa gobyerno ug mga negosyante sa RTWPB 7 nga way sukaranan ang pagpausbaw sa suholan. Septiyembre na ug busa nisamot pagsiwil ang ilang opinyon nga huyang ang lokal nga ekonomiya ug mameligrong manera ang mga negosyante kon moluwat og bag-ong wage order.
Busa mapaubsanon ko nga moawhag sa mga sakop sa RTWPB 7 sa paghukngay nga mga numero sa ekonomiya nga mas mahikap kay sa ilang naandang kahakog:

Ang Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) niingon nga ang ekonomiya takos nga makahatag og hangtod P25 nga uminto sa suholan; ug
Napatuman na ang P426 nga minimum nga suholan sa Metro Manila ug wa pay bisan usa ka negosyo nga nanera.

-o0o-

Tulo ka dagkong job fair ang mosugat sa buwan sa Septiyembre karong tuiga. Kaliboan ka trabaho ang ma-aplayan--ug hinaot nga motakdo sa educational attainment, o kasinatian sa trabaho, o pagbansay-bansay nga nakuha--sa mga aplikante sa mosunod nga kalihokan:

Kapamilya Local ug Overseas Job Fair sa Bais City sa Negros Oriental karong Huwebes ug Biyernes, Septiyembre 1 ug 2;
Kapamilya Local ug Overseas Job Fair sa Naga City sa habagatang Sugbo karong Biyernes, Septiyembre 2; ug
Kapamilya Mega Local Job Fair sa Abellana National School Gym karong Sabado, Septiyembre 3, ubos sa pagduma sa Department of Manpower Development and Placement (DMDP) sa Cebu City government.

-o0o-

Dul-an sa duha ka gatos ka bags sa dugo ang natigom sa Kapamilya Blood Donation Campaign tibuok adlaw niadtong Lunes, Agosto 29, National Heroes Day. Bisan holiday, ug inay mopahuway o mamakasyon o magkiat-kiat, ang blood donors nagpanon aron pagsunod sa bayanihong buhat sa atong katiguwangan--ang paghatag og dugo, ang gasa sa kinabuhi--paingon sa duha ka buwag nga venues sa kalihokan:

Sa main lobby sa Chong Hua Hospital sa uptown area sa Dakbayan sa Sugbo; ug
Sa Gaisano Grand Fiesta Mall sa Tabunok, Talisay City uban sa Philippine National Red Cross (PNRC).

Kay ang usa ka bag nga dugo makaluwas man og hangtod sa tulo ka kinabuhi, kapin sa 500 ka kinabuhi ang matabangan sa bag-ong mga bayani. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 31, 2011

2011-08-30T00:19:00.001-07:00

Kaluoy sa OFWs

Aplikante og trabaho sa gawas sa nasud nidangop sa BMPM (Bayan Mo, i-Patrol Mo!) sa DYAB Abante Pa, Bisaya aron pagreklamo nga gitanggong sa usa ka employment agency ang iyang pasaporte. Kini tungod sa iyang kapakyas pagbayad sa P3,000 sa medical examination, letrato ug ubang panginahanglan. Naneguro ang ahensiya nga makabayad ang aplikante sa iyang obligasyon. Labi na nga gibakwi na niya ang aplikasyon.

Ilegal ang gihimo sa employment agency. Giklaro na sa mga hukmanan ug nagkalainlaing mga buhatan sa gobyerno sa makadaghan na uyamot nga higayon nga di mahimong tanggungon ang pasaporte tungod sa utang sa pribadong mga kompaniya, o bisan sa utang sa buhis sa gobyerno.

-o0o-

Gitawgan dayon nilang June Berongan ug Tisha "Inday Tikay" Ylaya, mga tagduma sa BMPM, ang gireklamohan nga ahensiya. Ang babayeng tagduma nipasabot dayon nga mahimo pang laslasan ang P3,000 nga bayranan kon tarungon lang sila og istorya sa aplikante. Matod niya mahimong di na lang sila mangolekta sa P500 nga bayranan sa withdrawal letter ug sa laing bayranan sa letrato. Bisan ang P1,500 sa medical exam mahimo ra gihapong sabutsabotan.
Nganong pabayron man ang aplikante og P500 sa pagbakwi sa iyang aplikasyon? Nganong mahal man kaayo ang medical exam, letrato ug ubang bayranan? Ug nganong nikalit man lang og hiyos dihang nidangop nang aplikante sa radyo?

-o0o-

Gidasig namo ang aplikante sa pagdangop sa Philippine Overseas Employment Agency (POEA) nga maoy naghatag og lisensiya sa employment agencies. Di siya maoy una, ug nahadlok ko nga di maoy kataposan, nga biktima ning dugay na kaayong raket sa mga ahensiya pagtanggong sa mga pasaporte.
Daghan nang nasakpan ang gobyerno apan wa pay bisan usa nga napasakaan og kasong kriminal. Pulos ra pasidaan ang nadawat sa employment agencies nga nitanggong sa mga pasaporte. Hinaot nga mas kusganon nang mga lakang ang himuon aron wa nay dugang aplikante nga maabusohan.

-o0o-

Ang gireklamohan nga ahensiya niinsistir nga ang pagtanggong ra sa pasaporte ang ilang bugtong garantiya nga makabayad ang mga aplikante. Kay lahi sa ubang karibal nga mga ahensiya, segun sa tagduma, wa sila mangolekta og placement fee.
Nga laing salawayon nga raket. Madani tuod pag-ayo ang daghang aplikante sa magsinggaak nilang propaganda nga way placement fee. Uwahi nang madiskubrehan nga mabunalan gihapon ang mga aplikante og mga bayranan nga bunyagan og laing ngan. Apan kasagaran mas dako pa kay sa placement fee. Nga, ubos sa mga lagda nga kanunay sang mataligam-an pagpatuman sa POEA ug ubang mga buhatan sa gobyerno, di molapas sa usa ka buwan nilang suholan.
Kaluoy sa aplikante nga nidangop sa BMPM ug ubang sama niya. Kay klarong nagkonsabo ang POEA ug employment agencies paglawog nila ngadto sa tirong. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 30, 2011

2011-08-29T00:47:00.000-07:00

Kayamukat ni Noynoy

Laing problema sa nagkayamukat nga pagpanghatag sa fuel subsidy cards ubos sa Pantawid Pasada Program ni Presidente Noynoy Aquino: Ang pipila pa lang ka smart cards nga naapud-apod (wa pang kaabot og 30% sa labing uwahing ihap sa Sugbo ug ubang bahin sa nasud) gi-negosyo sa pipila ka PUJ operators, inay ihatag ngadto sa ilang mga drayber nga maoy tinuod nga beneficiaries.
Resulta ni sa usa sa labing dakong buslot sa programa: Ang mga drayber nga maoy gustong tabangan di direktang makakuha sa smart cards. Kay operators ray makahimo pagdawat. Ang bugtong mahimo sa mga drayber mao ang pagpangaliya nga palabihon sa operators ang simpatiya, di kahakog.

-o0o-

Ang ka-brayt sa mga naglibot ni Presidente Aquino nagmalampuson pagbutang og daghang sapaw sa proteksiyon sa smart cards--may franchise number, may chassis number ug may license plate number sa sakyanan aron pagseguro nga ang rehistrado ra gyong PUJs ang makadawat sa benepisyo.
Apan way bisan usa nila nga nakahunahuna unsaon pag-diretso paghatag ang cards ngadto sa mga drayber. O kon unsaon pagbadlong ang PUJ operators nga gipasanginlan nga namaligya sa cards ngadto sa mga drayber baleg P500 matag usa (ang matag card may sud nga P1,050). Klarong pulos naglutaw sa ilang plano. Kon may nakahigayon pa lang unta pagpatugkad sa ilang tiil sa yuta, kalikayan unta ning kaguliyang.

-o0o-

Mao diay tingali nga nangopya na lang si Aquino sa mga programa sa pamunoan ni kanhi presidente Gloria Arroyo--apil nang 4Ps (Pantawid Pamilyang Pilipino Program) nga kusganon niyang gisaway sa diha pa sa oposisyon. Nabalaka diay tingali nga mabulilyaso na sab kon mag-umol og ilang kaugalingong mga programa pagtabang sa labing nagkinahanglan nga mga hut-ong sa katilingban.
Unsaon man pagkab-ot ang kausaban nga iyang gisaad kon ang labing dagkong mga programa nga iyang gipatuman pulos kinopya sa nangalisbong pamunoan? Mokalit ba lang kanindot ang samang mga programa, nga kaniadto rang gi-kuwestiyon, tungod lang kay siya nay nagpatuman?

-o0o-

Ang akong gikahadlokan mao nga nagsugod na og sud ang garbo sa pamunoang Aquino. Timaan ini mao ang ilang pagdumili pag-usab sa Pantawid Pasada Program bisan klaro nang wa magkadimao. Hangtod karon way bisan usa sa mga tigpasiugda nga nangayo og pasaylo ug niangkon og responsibilidad sa higanteng pataka.
Maong nabalaka na ko sa ilang pagsalikway sa tanang pasangil sa pangurakot sa 4Ps nga gigahinan og binilyon ka pesos. Ang sibaw nga mga reklamo sa kaligdong pagpanglista sa beneficiaries ug ang nabisto nga pagpamaligya sa ATM cards sa beneficiaries ngadto sa loan sharks maoy pipila lang sa mga timaan nga ang programa posibleng di maoy tinuod nga tubag, hinunoa mahimong makapasamot pa, sa lapad nga katimawa nga padayong nahiagoman sa kinabag-an sa atong katawhan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 29, 2011

2011-08-28T00:03:00.001-07:00

Krimen sa RTWPB

Napapas ang bisan unsang nahibilin nga pagduda kinsay tinuod nga hawod sa Regional Tripartite Wages and Productivity Board (RTWPB) sa Central Visayas atol sa public hearing nga ilang gipatawag sa niaging semana pagpaminaw sa mga uyon ug supak sa uminto sa suholan.

Dihang gisugdan na ni Atty. Ernesto Carreon, usa sa labor sector representatives, pagsaway si DTI Regional Director Asteria Caberte, usa sa mga representante sa gobyerno, tungod sa hugtanong pagsupak sa usbaw, gihunghongan dayon ni Caberte si Labor Regional Director Exequiel Sarcauga, tsirman sa RTWPB 7. Kinsa nisuwat sab dayon og note ug gitunol nganong Carreon. Pagkabasa ni Carreon sa mubo nga mensahe, gitapos dayon ang iyang pakigpung.

-o0o-

Hangtod kanus-a man silang Sarcauga, Carreon ug kaubanan nga magpa-ituy-itoy ni Caberte? O, ang mas maayong pangutana, kanus-a man sila magsugod pagbarug alang sa ilang gituohan nga matarung, bisan unsa pay sulti ug bisan unsaon pa sila og baraw nilang Caberte ug sa iyang mga kakonsabo?
Kon hangtod karon nagtuo pa si Sarcauga nga ang iyang gimbuhaton mao ra ang pagbuak kon magtabla ang botasyon mas maayong mamutos siya sa labing daling panahon. Kon nagpaabot gihapon nga magkauyon ang labor ug management, angayng magsugod og pangaliya alang sa milagro. Hinaot nakaamgo na si Sarcauga nga ang iyang kataphaw ug katalawan maoy nakahikaw sa mga anak sa singot sa Central Visayas sa makiangayon nilang bahin sa produksiyon.

-o0o-

Ang kaluod sa katawhan sa nangalisbong eskandalo nga gipasundayag sa mga sakop sa RTWPB 7 gipadayag nila sa mosunod nga mga sugyot pinaagi sa text messages nga nadawat sa "Arangkada" sa DYAB Abante Pa, Bisaya!:

Angayng palingkuron sab sa RTWPB 7 ang mga representante sa Petron, Shell ug Chevron aron pagseguro nga sige lang uminto;
Tungod sa presensiya nilang "Sar-cagaw" ug "Ca-dirty," ang RTWPB angay nang tawgon nga Regional Tripartite Waste Processing Board; ug
Kon dunay naglibog unsang matanga sa basura ang taga RTWPB, malata ba o di malata, angay silang ideklarar nga residual waste, pasabot di na gyod kapuslan pa.

-o0o-

May mas mapuslanon hinuong mga sugyot mahitungod sa nalangay na pag-ayong trabaho sa mga sakop sa RTWPB 7 sa ilang duha ka sunudsunod nga tigom karong Agosto 31 ug Septiyembre 1:

Angayng itandi ang presyo sa nag-unang palaliton sa Agosto sa niaging tuig, kanus-a giluwatan nilang kataposang wage order, sa mga presyo sa Agosto karong tuiga, kana kon tinuod gyong may price monitoring ang DTI ug kana kon, lahi ni Caberte, may motuo pa sa mga numero sa ilang buhatan; ug
Angayng patubagon silang Sarcauga, Caberte ug ubang mga sakop sa RTWPB 7 sa labing dako nilang krimen: Ang pagtugot sa P141 nga kalainan sa inadlawng minimum nga suholan sa Central Visayas (P285) ug Metro Manila (P426). [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 28, 2011

2011-08-27T00:24:00.000-07:00

Online nga tipiganan

Usa nako ka kauban sa trabaho minghoy og dagway nga nitambong sa sinemana namong tigom. Di na moandar ang iyang laptop. Giingnan siya sa among IT nga mahimong naguba nang iyang hard disk. Mahimong tungod sa virus o laing hinungdan. Nikumpisal siya nga mahimong way ikatampo sa among tigom kay ang tanan niyang dokumento natanggong sa laptop nga di na niyang kaablihan.
Ako siyang gikomedyahan nga kon di sab moandar ang akong PC ako lang sikaran og hinay. Nananghid ko niya. Dihang nisugot, ako tuod nga gibundak sa lamesa ang laptop ug, sa kahibung namong tanan, niandar na. Nipahiyom ang among kauban ug naka-report siya.

-o0o-

Ang akong kauban wa mag-inusara sa iyang suliran. Kapila na ta makapangawot sa di katol kay ang atong mga dokumento, apil nang kinaham natong mga letrato, MP3 ug video files, di na nato makita kay giingnan ta sa computer technician nga ni-crash ang hard disk sa atong computers.
Di sab ta sama kasuwerte sa among kauban. Kansang laptop posibleng may luag lang nga koneksiyon nga nagtapot pagbalik dihang gibundak. Kasagaran nato modalidali na lang og panamilit sa mga dokumento ug files nga di na nato igkita. May daghan nang software pag-recover sa nangawa nga data apan alang natong ordinaryong mga linalang komplikado na kaayong proseso.

-o0o-

Duna hinuon koy yanong sulbad nga ikasugyot. Aron di na kuyawan nga may dokumento o files pa nga mawa, maayo tingaling ato nang gakson ang gitawag nga "cloud computing." Sumpay sa atong nahisgutan, daghan nang paagi unsaon paghimo og backup sa atong mga dokumento o files online. Aron nga bisan unsa pay mahitabo sa atong hard disk, luwas ang mga dokumento ug files ug sayon nga makuha sa laing computers.
Imbitahon tika pagsuway sa Google Docs. Nga mohatag nimo og hingpit nga kagawasan pag-upload sa bisan unsang dokumento (Word, Excel, Powerpoint, PDF ug uban pa), letrato (JPEG, BMP, GIF, RAM), video, o audio (MP3, OGG, WAV) files. Naka-upload na kog tibuok libro (PDF nga 100 MB) ug sa akong kinaham nga mga kanta sa Beatles.

-o0o-

Ang mas maayo hinuong backup sa mga letrato mao ang Picasaweb. Nga mas maayo pa kay sa Flickr ug Facebook (nga nipadako sa ilang mga letrato sugod gahapon) kay mosugot nga i-upload ang mga hulagway sa orihinal nilang gidak-on. Gawas nga way limitasyon sa ma-upload nga mga letrato.
Ang laing alas sa Google Docs ug Picasaweb mao nga dali ra kaayo nimong ma-share ang imong mga dokumento o files. Di na kinahanglang i-download na sab sa desktop ug i-attach sa email. Motuslok lang sa share button nga motugot nimo pag-email diretso. O, kon di pribado ang imong mensahe, mahimo sang i-publikar ang dokumento aron makita sa tanan sa tibuok kalibotan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 27, 2011

2011-08-25T23:29:00.001-07:00

Kampeyon sa langay

Wa gyod diay magdali ang mga sakop sa Regional Tripartite Wages and Productivity Board (RTWPB 7). Giuswag na sab nila, once more with feeling, ang pagtuki sa uminto sa suholan. Ang lusot nila ning higayona mao nga giumol pa nila ang mga lagda sa deliberasyon.
Nga arang-arang kay sa nangagi nilang rason sa pagkanselar sa nangaging mga tigom human nisibaw ang awhag pagpausbaw sa suholan tungod sa mas apiking kahimtang sa mga anak sa singot sa Sugbo, Bohol, Negros Oriental ug Siquijor. Pananglitan, may usa ka tigom sa RTWPB 7 nga wa mapahigayon kay ang mga sakop nanambong og press conference pagpahibawo sa kalihokan sa Labor Day.

-o0o-

Lisod sabton nganong karon pa sila mag-umol og mga lagda sa delibrasyon sa usbaw sa suholan. Nadeklarar nang "supervening condition" ug napahigayon nang public hearing, unya wa pa diay silay gisubay nga mga lagda? Nakabuylo nang proseso, hapit na gani mosangko sa tumoy, karon pa silang kahunahuna paghimo og mga lagda?
Taghap-taghap ra diay tong nangagi nilang mga tigom? Kontra-gusto ba diay ang pag-angkon nga dunay igong sukaranan pag-usbaw sa suholan sa Central Visayas? Ulug-ulog ba lang diay ang pagpaminaw sa mga representante sa nagkalainlaing sektor nga uyon ug supak sa uminto?
Napugos na ba lang pagdalidali og umol og mga lagda kay kinahanglan nang mohukom mopagawas ba o dili og bag-ong wage order?

-o0o-

Haskang daghanang kahigayonan unta alang sa mga sakop sa RTWPB 7 pag-umol og mga lagda: Niadto untang wa pa kasugdi ang lalis, o sa wa pa madeklarar ang "supervening condition" niadtong Hulyo; o samtang nagpaabot sa pagdason sa National Wages and Productivity Commission (NWPC) sa ilang deklarasyon; o samtang nagpaabot nga mapupos ang lugway sa publikasyon.
Apan ambot nganong wa ni nila himoa. O nganong way nakatawag sa ilang atensiyon nga wa pa diay silay mga lagda. O nganong wa gyoy nakapahinumdom nila nga mahimong gamiton ang samang mga lagda nga nigiya sa samang mga deliberasyon sa nangaging katuigan.

-o0o-

Ambot nganong nagpaugat lang gihapon ang mga sakop sa RTWPB 7 nga wa pa sila mauwahi sa pagtuki sa usbaw sa suholan. May pipila pa gani nila nga namakak nga Oktubre na sa niaging tuig naluwatan ang kataposang wage order. Ang rekord mismo sa NWPC nagbutyag nga nagsugod ang pagpatuman sa kataposang wage order sa Septiyembre 1, 2010.
Wa pay seguro may wage order na bang maluwatan sa sunod nilang tigom sa Agosto 31. Kay nagsabot na ra bang daan nga mag-abot pag-usab sa Septiyembre 1. Hinaot nga nahutdan na silag lusot sa dugang langay-langay. Hinaot nga wa nay presscon nga tambongan si RTWPB 7 Chairman Exequiel Sarcauga ug wa nay party ug anibersaryo nga tambongan si Management Representative Charles Streegan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 26, 2011

2011-08-25T00:08:00.001-07:00

Bakak sa sardinas

Sa makausa pa, gihatagan og dugang sukaranan ni DTI 7 Director Asteria Caberte ang kakuwang sa pagsalig sa mga konsumidor sa iyang buhatan: Sama sa iyang gihimo sa nangaging mga buwan, nangugat na sab si Caberte nga way usbaw sa presyo sa sardinas. Matod ni Caberte napamatud-an ni sa sinemana nga price monitoring sa ilang buhatan sa mga tindahan sa Sugbo ug Central Visayas.
Ang kasayuran nga gihatag ni Caberte nisukwahi sa pahibawo sa ilang ulohang buhatan. Nga hagbay rang nipasidaan nga gawas nga mosaka ang presyo magnihit pa gyod ang suplay sa sardinas. Gitumbok ang kataas sa presyo sa lata sa merkado sa kalibotan ug sa kanihit sa isdang "Tamban," nga maoy kasagarang himuong sardinas.

-o0o-

Labaw sa tanan, ug kadaghan na ni nahitabo, ang sulti ni Caberte nisukwahi sa aktuwal nga kasinatian sa mga konsumidor sa pagpamalit og sardinas ug uban nilang inadlaw nga panginahanglan. Matod sa mga konsumidor tulo na ka semana nga nagsige og saka ang presyo sa sardinas.
Mga konsumidor nga nanawag sa "Arangkada" sa DYAB Abante Pa, Bisaya! nisumbong nga ang usbaw sa nagkalainlaing brands sa sardinas gikan sa P0.55 ngadto sa P0.85 matag lata. Gisakitan na silang daan sa dakong uminto, apan mas nahugno sila nga ang buhatan sa gobyerno nga gitahasan pagpanalipod nila wa pa mahibawo sa usbaw.

-o0o-

Maayo tingaling ipasabot ni Caberte unsay sistema sa ilang sinemana nga price monitoring. Mangadto ba gyod sila sa mga tindahan? O manawag lang sa telepono? O magpaabot lang nga i-fax o i-email ang listahan sa mga presyo nga hinimo ra sab sa mga tindahan nga ila untang bantayan? Nganong nagkadako man ang haw-ang sa resulta sa price monitoring sa DTI ug sa aktuwal nga presyo sa mga tindahan?
Nipasigarbo pa si Caberte nga napugngan nila ang tinguha sa manufacturers pagpasaka sa presyo sa sardinas. Sa kataposan namong pakisusi, ang bugtong napugngan ni Caberte, isip usa sa mga sakop sa regional wage board, mao ra gyod ang usbaw sa suholan.

-o0o-

Magpaabot pa ba ta og dugang ebidensiya sa way pupanagana nga pagbudhi sa DTI sa iyang mandato? Kanus-a silang kataposang nakabadlong sa tikasan nga mga tindahan nga candy o kuwang gyod ang sukli? Kanus-a sila kataposang nakapanalipod sa mga konsumidor gikan sa ilad ug lipat-lipat nga mga promo?
Panahon nang tangtangon si Caberte sa katungdanan. Gipaundayonan ang iyang pagka salin sa niaging pamunoan nga wa mabantog sa ligdong nga pagserbisyo sa katawhan. Ang pagluok ni Caberte sa interes sa mga mamumuo sa ilang mga deliberasyon sa wage board gamay ra kaayong atraso. Kon itandi sa iyang kapakyas pagpanalipod sa batakang katungod sa katawhan nga mapanalipdan gikan sa gipaburot nga presyo sa mga palaliton ug sa ubang mga pangabuso sa patigayon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 25, 2011

2011-08-24T00:24:00.000-07:00

Iwit na sab

Nauwahi nang mga sakop sa Regional Tripartite Wages and Productivity Board (RTWPB) sa patakda sa uminto sa minimum nga suholan karong tuiga. Kini kon basehan ang ilang kalendaryo sa pag-usbaw sa suholan sa niaging tuig. Sukwahi ni sa pangangkon sa mga sakop sa wage board nga mas sayo nga maluwatan ang bag-ong wage order karong tuiga.
Sa niaging tuig, nakaumol og wage order ang RTWPB 7, nga gipangulohan niadtong higayona ni kanhi Labor Regional Director Elias Cayanong, sa ikaduhang semana sa Agosto. Na-publikar ang wage order sa Agosto 16. Ug nakadawat nang mga mamumuo sa Sugbo, Bohol, Negros Oriental ug Siquijor sa uminto sa suholan sa Septiyembre 1.

-o0o-

Mas langay ang mga sakop sa RTWPB 7 karong tuiga. Karon pang semanaha silang nakapatawag og public hearing alang sa usbaw sa suholan. Kadudahan pa kon makaluwat ba og bag-ong wage order sa di pa matapos kining buwana. Labawng kadudahan kon madawat na ba sa mga anak sa singot ang uminto sa suholan, kon duna man, sunod buwan.
May sukaranan ang kahadlok nga mahiagom og laing hugna sa kalangay ang naiwit nang daan nga uminto sa suholan, kon duna man, sa Central Visayas. Kay ang mga sakop sa wage board wa magdali. Gipakita nila sa makadaghan nang higayon nga wa nila isipa nga ingon ana ka-importante ug kadinalian ang pagpausbaw sa suholan.

-o0o-

Atubangan sa sibaw nga awhag sa uminto sa suholan sa kataposang semana sa Abril karong tuiga, gisuspenso sa RTWPB 7 ang sinemana nilang tigom kay nagpatawag og press conference silang Labor Regional Director Exequiel Sarcauga aron pagpahibawo sa ilang mga programa sa Adlaw sa Pamuo.
Wa pa gani mahuman ang public hearing niadtong Martes, nibiya si Charles Streegan, usa sa mga representante sa management, kay gipalabi ang pagsaulog sa anibersaryo sa iyang kompaniya. Gikabalak-an nga di mapahigayon ang tigom sa RTWPB 7 karong adlawa kay palabihon ang pinirmahay og memorandum of agreement (MOA) uban ni Gobernador Gwen Garcia.

-o0o-

Tungod sa makauuwaw nga kalangay, nahug nga way kapuslanan ang pila ka buwan nga lalis tali sa labor ug management representatives sa "supervening condition." Nga, ubos sa lagda sa wage board, kinahanglang ideklarar una masubli ang suholan nga wa pay usa ka tuig human naluwatan ang niaging wage order.
Apan human napugos ang mga representante sa gobyerno ug management pag-angkon sa "supervening condition," di na sila kasupak sa uminto sa suholan. Gawas kon magpapating pag-angkon nga sila diay mga amaw ug way buot. Nga di managana sa pag-usab-usab sa ilang baruganan. Ug kay gilangay-langay man pag-ayo ang pagsubli sa suholan, ambot mosugot ba ang naghigwaos nga mga mamumuo nga hatagan og uminto nga mas gamay kay sa P18 nga mas sayo nga nauyonan nilang Cayanong ug kaubanan sa niaging tuig. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 24, 2011

2011-08-22T23:16:00.001-07:00

Way mawili

Atubangan sa nagpabiling taas nga hilanat sa politika sa Malakanyang, ang pagkatangtang ni LTFRB Chairman Nelson Laluces di ikahibung. Tawo siya ni Executive Secretary Jojo Ochoa, nga sikit ni Bise Presidente Jojo Binay, nga higpit nga kaatbang ni kanhi senador Mar Roxas, nga human natudlong transportation secretary mao nay bag-ong amo ni Laluces.
Wa say mawili niya. Ang mas dakong atraso ni Laluces mao ang iyang kapakyas pagtarung sa LTFRB. Human sa usa ka tuig nga pamunoan, gibiyaan ni Laluces ang LTFRB nga mao lang gihapon kamasulub-on nga buhatan--pataka lang og takda sa plitehan sa mga sakyanang pamasahero ug inutil sa pagsilot sa mga palusot ug binuang nga mga transaksiyon.

-o0o-

Usa sa mahinumdoman sa mga magbubuhis ni Laluces mao ang iyang pagyaka sa dakong eskandalo nga nabisto sa LTFRB sa Sugbo ug Central Visayas--ang pagpalusot sa kapin sa 2,000 ka kolorum nga taxi units. Ang nakasikop sa anomaliya, si kanhi LTFRB 7 director Benjie Go, nagduda nga kakonsabo sa bentahuso nga taxi operators ang pipila ka dagkong opisyal sa LTFRB.
Sud sa pila ka buwan, si Go ray nagtikaw-tikaw pag-utingkay sa mga dokumento sa iyang buhatan nga nagmatuod nga way lehitimong mga prangkisa ang taxi units nga gitugotan sa iyang mga napulihan. Dihang nagpalaban na si Go sa media, ayha pa nagpada si Laluces og mga imbestigador dinhi sa Sugbo pagtabang ni Go.

-o0o-

Nalabay na lang si Go sa Mindanao, wa pa gyod ipagawas ni Laluces ang resulta sa imbestigasyon. Wa niya dasoni ang expose ni Go, way bisan usa ka opisyal sa LTFRB 7 nga nasilotan, way bisan usa ka operator nga nasakmitan og prangkisa ug, labaw sa tanan, ang kapin sa 2,000 ka kolorum padayong nagdagan, pinuhalan ang lehitimong taxi operators.
Gawas sa nangalisbong hugaw nga iyang gibiyaan sa LTFRB 7, unsa pa may ubang palusot nga gilingiw-lingiwan lang ni Laluces? Tapolan ba lang? O banga lang siya? O talawan sab? O kakonsabo gyod sa mga nagbinuang?

-o0o-

Laing gilangaw nga kabilin ni Laluces mao ang iyang pagpatigbabaw sa laksot nga tradisyon sa LTFRB--ang marka pataka nga pagtakda sa plitehan, nga gipasikad sa wiris-wiris sa papel inay sa tinarung nga konsultasyon, maong di makiangayon sa tanang hingtungdan, labi na sa mga pasahero nga maoy nadakdakan sa nangaging mga uminto sa plitehan nga kanunay gyong nasobrahan.
Labing klarong ebidensiya sa pataka sa LTFRB, kon nakalimot na silang Laluces ug ubang mga opisyal nga liwat niya, mao ang nahitabo dinhi sa Sugbo: Ang bus operators nangolekta og plitehan nga mas ubos kay sa taripa nga giluwatan sa LTFRB. Salamat sa drivers ug operators, nga inay mopahimus sa binuang sa LTFRB, nakakita sa mas dakong hulagway--nga ang naghinobrang plitehan di makapalambo, hinunoa makapasamot pag-ut-ot sa public transportation. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 23, 2011

2011-08-22T00:45:00.001-07:00

        Krisis sa dugo



    Nitidlom og hangtod 50% ang gidaghanon sa blood donors human gihunong sa Department of Health (DOH) ang pagpanghatag og blood donation cards. Mao ni akong napanid-an sa among Kapamilya Blood Donation Campaign matag tulo ka buwan. Nga, mangahas ko pag-ingon, nakatabang pagdasig sa mga Sugbuanon ug mga molupyo sa kasilinganang mga lalawigan paghatag sa "gasa sa kinabuhi."
    Sa labing unang higayon, nilampos mi pagdungan sa bloodletting activities sa nagkalainlaing blood collection agencies. Nga niadto nag-iyahay sa paglusad sa ilang kalihokan. Gihangyo sab namo ang labing dagkong shopping malls sa Metro Cebu, nga maoy suroyanan sa bagang duot sa katawhan, sa pagpahuwam namo og luna alang sa lapad nga kalihokan.

-o0o-

Labing malampuson nga Kapamilya Blood Donation Campaign pila ka tuig ang nilabay nakatigom og dul-an sa duha ka libo ka bags sa dugo sud lang sa usa ka adlaw nga kalihokan. Nisalmot sa kalihokan ang Regional Blood Center (RBC) sa DOH, Philippine National Red Cross (PNRC), Regional Blood Coordinating Council (RBCC), Cebu City Medical Center (CCMC), Chong Hua Hospital (CHH), Perpetual Succor Hospital (PSH) ug Cebu Doctors University Hospital (CDUH).
Nakatabang og dako ang kasayon rang tultulon sa venues nga naglakip sa SM City Cebu, Ayala Center, Gaisano Grand Fiesta Mall sa Tabunok, Talisay City, EMall, Gaisano Mactan sa Lapulapu City ug Super Metro ug Park Mall sa Mandaue City.

-o0o-

Karon wa nay RBCC, di na sama ka-aktibo sa bloodletting ang bag-ong liderato sa CCMC, mas kuti nang mga lagda sa blood donation sa CDUH ug labihan nang punoa sa shopping malls nga wa na silay luna nga kapahuwaman namo.
Apan ang labing dakong hinungdan sa kaluya sa blood donation mao ang pagsalikway sa RBC sa blood donation cards. Kay nila pa gigamit sa panguwarta sa blood donors. Nipasangil ang RBC nga nisaka ang gidaghanon sa hugaw nga dugo kay ang tuyo sa donors di na ang pagtabang sa mga nagkinahanglan og dugo kon dili ang pag-negosyo na sa ilang dugo.

-o0o-

Pila man ka donors ang nag-negosyo sa blood donation cards? Mayoriya ba o pipila lang? Kon mayoriya ang nagbinuang nganong wa may nadakpan ni nakiha ang DOH? Kon pipila lang ang nagpabadlong, nganong gi-angin man sa DOH ang tanan?
Way makalalis sa argumento sa DOH nga lunsay ang paghatag og dugo kon di magpaabot og bawos. Apan tungod sa kalisod sa sistema pagkuha og dugo, nga ang DOH ra say nag-umol, dakong insentibo alang sa donors nga may maggamit nga cards kon sila nay magkinahanglan og dugo.

Kon mangita ang RBC og ebidensiya sa kamapuslanon sa cards, mosugyot ming motan-aw lang sila sa PNRC, nga kanunayng mas daghan og dugo kay nila. Kay gawas nga padayong nanghatag, wa pa gyoy expiry date ang PNRC blood donation cards. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 22, 2011

2011-08-21T00:18:00.000-07:00

Hiktin nga panglantaw

Ang kakuwang sa transportasyon ining nasura, labi na sa labing hilit nga mga bahin sama sa bukiang barangay sa Balao sa Barili sa habagatan kasadpang bahin sa Sugbo, maoy labad sa ulo nga dugay nang gilimut-limotan sa gobyerno ug sa pribadong sektor. Mahisgutan lang ang suliran kon dunay mahitabong aksidente, sama sa disgrasya sa trak sa basura sa munisipyo nga nipatay og 10 ug niangol og kapin sa 50 sa niaging semana.
Niawhag dayon ang rehiyonal nga buhatan sa DILG nga di na ipagamit ang mga trak sa basura sa LGUs. Apan supakon ni sa lokal nga mga opisyal. Kay gawas nga wa silay laing sakyanan, kinahanglan silang magpa-pogi sa mga botante.

-o0o-

Dihang naghatod mi og relief goods alang sa mga biktima sa bagyo sa amihanang Sugbo pila ka tuig nang nilabay, nakasugat mi og bus sa Dakbayan saBogo nga namungingi sa mga pasahero. Nga hasta ang atubangan nga bahin sa sakyanan, apil nang samin sa drayber, gikapyotan. Ang mga pasahero sa atubangan nay mosiyagit ngadto sa drayber pagliko sa wala o tuo, o pag-diretso.
Mas palaran pa ganing Bogo. Sa mas gagmayng kalungsoran, mas lisod ang pagpangita og kasakyan. Maong naandan na sa mga molupyo ang pagbaktas og pila ka kilometro. Kon daghan ang magkadungan pagbiyahe, sama sa paghatod og minatay, manghuwam sila og sakyanan gikan sa mga opisyal sa barangay o munisipyo.

-o0o-

Ang bantang nga timaan sa kakuwang og sakyanan sa dagkong dakbayan ug kalungsoran mao ang habal-habal. Motorsiklo nga way pagtugot nga mamasahero apan gilingiw-lingiwan sa lokal nga mga opisyal ug kapolisan kay way alternatibo. Sa mas hilit nga mga lugar, sama sa Camotes, ang mga habal-habal gitawag og "skylab" kay may pako nga tabla sa luyo aron kalingkoran og dugang pasahero.
Maglisod paglusot ang balaodnon ni Kongresista Red Durano pag-legalisar sa habal-habal. Kon madisgrasya ang mga pasahero, di kabayran sa insurance; bisan pugson ang mga habal-habal pagkuha og prangkisa, magpabiling peligro ang pagbiyahe sa duha lang ka ligid.

-o0o-

Di mapugos ang pribadong mga negosyante pagpadagan og mga sakyanang pamasahero sa hilit ug bukirang mga barangay kay gamay rang mga molupyo ug nihit ang kita. Wa say igong sakyanan ang gobyerno nga mapakatap alang sa mas luwas nga biyahe.
Mahimo hinuong palapdan ang kadalanan sa hilit ug bukirang mga barangay. Nga mosangpot sa mas sayon nga pagtumod sa mga abot sa mga molupyo. Nga mopalambo sa ilang panginabuhi. Nga mosangpot sa mas daghang biyahe gikan ug paingon sa bukid ug kamerkadohan. Nga mahimong makapadani sa transport operators pagpadagan og mga sakyanan nga mas luwas kay sa namunginging bus sa Bogo, "skylab" sa Camotes ug trak sa basura sa Barili.

Apan tagsa rang politiko nga makakita og ingon ana kalayo sa unahan. Kasagaran nila kutob ra sa tumoy sa ilang ilong. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 21, 2011

2011-08-20T00:42:00.000-07:00

Kapamilya Relief Campaign

Tungod sa kadaghan sa mga hinabang nga natigom sa tibuok adlaw nga dinungan nga Kapamilya Relief Campaign sa ABS-CBN Broadcast Complex ug sa Fuente Osmeña Rotunda niadtong Biyernes, daghan kaayo ang sobra nga sinakong bugas, kinarton nga sardinas ug noodles, mga sinina ug mga gamit sa panimay. Kini bisan nakapada na mi og pasiunang relief goods ngadto sa kapin sa 500 ka pamilya nga nawad-an sa ilang mga pinuy-anan sa Carreta ug Tejero sa Dakbayan sa Sugbo.
270 ang among napada sa Carreta ug 250 sa Tejero. Matag pamilya nakadawat og tagduha ka kilong bugas, tulo ka latang sardinas, tulo ka putos nga noodles ug usa ka sako nga sinina ug mga gamit sa panimay.

-o0o-

Mas paspas nga naapud-apod ang mga hinabang tungod sa kadaghan sa mga boluntaryo nga nitabang pagdawat, pag-alsa, pag-repack ug paghakot sa donasyon sa manggihatagong mga Sugbuanon. Mga boluntaryo sa Fuente nagsige og repack samtang nag-abut-abot ang mga hinabang. Maong sa pagka hapon, nasugdan na paghakot sa sakyanan sa Carreta ang relief goods alang sa ilang mga molupyo.
Ang relief goods nga naapud-apod ngadto sa mga biktima sa sunog sa tulo ka sitio sa Tejero gikan sa ABS-CBN Complex, kansang boluntaryong mga tinun-an gikan sa Munisipyo sa Liloan mas unang naka-repack sa mga hinabang nga nagbaha sab human sa dakong sunog niadtong Miyerkules.

-o0o-

Ang dugang hinabang nga nagbaha sa booth sa Kapamilya Relief Campaign sa Fuente, salamat sa gipahuwam nga dakong trak sa ARA Cargo Forwarder, gihakot namo niadtong Biyernes sa gabii paingon sa ABS-CBN Complex sa Jagobiao, Dakbayan sa Mandaue. Diin nangabot ang dugang mga boluntaryo, mga kawani sa Lexmark, aron pagtiwas sa repacking.
Sa akong pagsuwat ini, niabot na og kapin sa P220,000 ang cash donations nga among nadawat. Ipamalit ni namo og dugang bugas, sardinas, noodles ug ubang dinaliang panginahanglan sa mga biktima. Ang ikaduhang hugna sa hinabang among i-apud-apod karong semanaha.

-o0o-

Samtang nagpadayon ang radiothon sa DYAB Abante Pa, Bisaya! sa Kapamilya Relief Campaign niadtong Biyernes, daghang nanawag nga mga biktima sa uban pang katalagman nga nanghangyo nga maapil sab sila sa mga makadawat sa hinabang. Apil sa nanawag mao ang mga molupyo sa Kumon, Bacayan, Dakbayan sa Sugbo, kansang mga panimay gi-anod sa baha niadtong Dominggo.
Among nahibaw-an gikan nilang Cebu City Councilor Alvin Dizon ug Bacayan Barangay Kapitan Armando Borces nga walo ka pamilya nga dunay kinatibuk-ang 47 ka mga sakop ang nawad-an og pinuy-anan ug nagtolda-tolda pa hangtod karon sa usa ka pribadong luna. Amo silang gipasaligan nga hatdan sab sa natigom nga mga hinabang.
Di namo matabangan ang tanang biktima sa katalagman. Apan kutob sa mahimo, kutob sa maabtan sa natigom nga mga hinabang, di namo pasagdan ang labing nagkinahanglan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 20, 2011

2011-08-19T03:17:00.001-07:00

        Baha sa tabang

    Tibuok adlaw ming nanawat og mga hinabang alang sa mga biktima sa sunog sa Carreta ug Tejero sa bugtong bakanteng luna atbang sa Fuente Osmeña Rotunda sa Dakbayan sa Sugbo. Nahimong mga sukaranan sa among pangahas ang kadaghan sa mga Sugbuanon nga nawad-an sa ilang mga pinuy-anan, ang kadinalian sa panginahanglan pagtabang nila ug ang kahigayonan nga, sa makausa pa, makahimo na sab og taytayan tali sa mga biktima sa katalagman ug sa mga may katakos ug kasingkasing sa pagtabang.
    Sama sa nangagi namong tugatuga, gilusad namo ang kalihokan nga puno sa kabalaka nga di makahigayon ang mga tigpaminaw, o may lain silang mas dinaliang gimbuhaton, ug makawang ang pangilaba sa mga biktima.

-o0o-

Duha ka tolda ang gipahuwaman sa Cebu City Hall namo. Kay nipis man kaayo ang haw-ang tali sa Fuente Police Station ug sa nagbuntaog nga building sa usa ka bangko, ang ikaduhang tolda nakakawat sa kabahin sa parkinganan sa mga sakyanan. Giawhag mi sa mga tagduma sa bangko sa pagpahawa aron nga di mababagan ang mga sakyanan sa ilang mga kliyente.
Maayo na lang kay gisawo dayon mi sa kapolisan sa Fuente. Gibalhin ang ilang mga sakyanan atubangan sa presinto aron nga adto ipahimutang ang mga hinabang nga among nadawat. Sa ingon, makasugod na mi og bahig sa mga hinabang samtang nag-abut-abot sila.

-o0o-

Mao toy una sa managkaluhang kakulian ug kasulbaran nga nasugatan sa hiningusgan nga Kapamilya Relief Campaign. Wa mi igong mga kawani nga makadawat ug maka-alsa sa mga hinabang; apan nangabot dayon ang mga boluntaryo--mga tinun-an ug mga hamtong--nga nitabang pag-atiman sa nagbaha nga mga naghatod og mga hinabang.
Nibalibad ang kadagkoan sa Tejero nga nahigot ang ilang mga sakyanan sa paghakot sa mga panginahanglan sa mga biktima sa duha ka sunudsunod nilang sunog; apan nitanyag sab dayon ang ARA Forwarding Company pagpaggamit sa dako nilang trak. Dihang nangita mi og mga sako nga kasudlan sa mga sinina ug ubang hinabang, nag-abut-abot ang mga negosyante og sako nga wa magpabayad sa ilang baligya.

-o0o-

Apan ang labing dako namong kakugang nasentro sa kadaghan ug kapaspas sa nangabot nga mga hinabang. Nanghapit ang pribadong mga sakyanan, taxis ug PUJs kansang mga drayber ug mga pasahero nag-iyahay lang pagtunol sa nagkalainlaing hinabang. May nanghatag og kuwarta, bugas, sardinas, noodles ug mga gamit sa panimay.
Sa akong pagsuwat ini, kapin na sa P150,000 ang cash donations ug kapin sa P500,000 nga balor sa mga pagkaon, mga sinina ug ubang hinabang ang among nadawat. Kini bisan sa naglingiting nga kainit sa tibuok buntag ug pagbunok sa uwan pagka hapon. Na-repack dayon namong tanang hinabang ug naapud-apod na sa kapin sa 500 ka pamilya kansang mga panimay naugdaw sa dakong sunog. Pasayloa ang among pagduda sa imong kamatinabangon. Daghang Salamat, Kapamilya. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 18, 2011

2011-08-17T01:42:00.001-07:00

Sulbad sa baha

Kon hangtod karon naglaom ka pa nga masulbad sa lokal nga mga opisyal sa Sugbo ang nagkagrabe nga problema sa baha sa Metro Cebu, angay nga kasinahan ang nasobrahan nimong bilib sa mga politiko. Nga sud sa daghang katuigan nagsige og pasalig nga mapadak-an nang mga kanal, mahawan nang mga sapa ug may kalutsan nang baha paingon sa dagat.
Pila na ka hut-ong sa mga mayor ang nagpulipuli pagduma sa mga dakbayan sa Metro Cebu nga pulos nideklarar og gubat batok sa baha? Pila na ka dekada nga nagsawum-sawom ang mga Sugbuanon sa lubog ug lang-og nga baha? Maong kon naghangad lang gihapon ka sa lokal nga mga opisyal pagtapos sa baha, saludo ko sa talagsaon nimong kamapailubon.

-o0o-

Kay di man ko sama kamalaumon, nisuway ko paghagit sa mga tigpaminaw sa "Arangkada" sa DYAB Abante Pa, Bisaya! pagsugyot og sulbad sa baha. Nahadlok ko nga pulos panghuy-ab ang mga reaksiyon nga akong madawat. Kon di man kasuko nganong silay hasulon pagtuki sa suliran nga dugay nang gipasagdan sa gobyerno.
Maong puwerte nakong hinangopa nga nagbaha ang mga sugyot nga sulbad nga akong nadawat. Di na lang gyod diay kutob sa reklamo ang mga Sugbuanon. Andam na sab diay silang magsusi unsay mga hinungdan sa mga problema ug manginlabot sa pagpangita og solusyon sa pait nilang kahimtang.

-o0o-

Mga inhinyero nga nanawag sa tulomanon maoy naningil unsa nay nahitabo sa dugay nang naumol nga master plans pagpalambo sa drainage system sa nagkalainlaing local government units sa Metro Cebu. Labi na atubangan sa nagkadaghan nga populasyon ug nagkakusog ug nagkasubsob nga uwan tungod sa global warming.
Gitumbok sab nila nga may mga dapit nga mas ubos kay sa dagat. Mao nga kon magkadungan ang bunok sa uwan ug taob, molawom ug modako gyod pag-ayo ang baha. Nisubli sila pag-awhag paggamit og mga bomba nga kasamtangang mosuyop sa baha sa di pa mahuwad ngadto sa dagat.

-o0o-

Ubang nagpakabana nga mga molupyo ni-detalye sa kapait sa ilang kasinatian: Pagkatanggong nila, pagkaggusbat sa ilang kabtangan, pagkalangay sa ilang mga lakaw ug pagkapilde sa ilang panginabuhi tungod sa baha. Nidemanda sila nga gamiton na sa lokal nga mga opisyal ang ilang political will pagsulbad sa nagbuntaog nga problema.
Karong ang katawhan nay niduso og mga sugyot nga sulbad, hinaot nga mas maapura nang mga politiko. May political will ba silang Cebu City Mayor Mike Rama, Mandaue City Mayor Jonas Cortes, Lapulapu City Mayor Paz Radaza ug Talisay City Mayor Soc Fernandez paghawan sa mga sapa ug mga kanal. Ug may kaisog ba silang maningil sa mga magbubuhis pagtabang paglukdo sa dakong gasto pagpalambo sa drainage system nga di na kaduphan sa naandan nga tinuig nilang gahin? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 17, 2011

2011-08-15T23:02:00.000-07:00

Bulilyasong subsidy

Nagkadugay, nagkakataw-anan ang pag-apud-apod sa Pantawid Pasada cards alang sa PUJ drivers. Kay bugnaw man lang gihapon kaayo ang reaksiyon sa beneficiaries, bisan gibalhin-balhin nang pag-apud-apod sa smart cards sa terminals ug mga buhatan sa LTO ug LTFRB, gipahibawo ni LTO 7 Director Raul Aguilos nga adto na sila mag-apud-apod sa kadalanan--sa ruta gyod sa PUJs.
Apan bisan sa kadalanan, mahibaw-an nilang Aguilos ug kaubanan nga lisod ang pag-apud-apod sa cards. Kay ang ilang maabtan sa mga ruta mao ang PUJ drivers, di ang operators nga maoy gipahinungdan sa P1,050 nga one-time subsidy. Sa ato pa, ang drivers nga way authorization gikan sa operators maglaway lang gihapon sa subsidy.

-o0o-

Sama kadako ang panghuy-ab sa lokal nga mga opisyal nga maoy gitahasan pagpanghatag sa mas gamayng subsidy alang sa tricycles, tag-P150 matag unit. Sa Dakbayan sa Talisay, pananglitan, wa pang kaabot og katunga sa operators sa kapin sa 3,000 ka rehistradong tricycles ang nakakuha sa subsidy. Nga nagplano ang Talisay City Treasurer's Office paghangyo sa DILG nga patas-an ang lugway sa di pa ipabalik ang kuwarta sa nasudnong gobyerno.
Nagduda ang lokal nga mga opisyal nga wa magtagad pagkuha sa subsidy ang operators nga nakabaligya na sa ilang units apan wa pa mabalhin sa ngan sa bag-ong mga tag-iya ang mga dokumento. Niangkon hinuon nga ang labing dakong babag mao ang kagamitoy ra sa subsidy.

-o0o-

Nga gikahadlokang mao say nag-unang hinungdan sa pag-isnab sa PUJ drivers ug operators sa smart cards. Kay mas dako man ang ilang gasto ug kahasol sa pagkuha sa cards ug pagpangita sa nihit nga gasoline stations nga modawat sa cards.
Ang tricycle driver sa Talisay makatigom og P150 sa usa lang ka pakyaw nga dagan. Ang PUJ drivers sa Siquijor makagasto og mas dako pa kay kinahanglan mang motabok pa sa Dumaguete aron makapatubil. Sama nga ang mga drayber sa lagyong kalungsoran kinahanglang mobiyahe pa paingon sa Minglanilla ug Consolacion sa Sugbo ug Tagbilaran City sa Bohol.

-o0o-

Hinaot nga silang Presidente Noynoy Aquino ug ubang mga tigpasiugda sa Pantawid Pasada Program may igong kaligdong sa pagpangayo og pasaylo sa wa kinahanglana nga kahasol nga ilang gipamugos. Ug human molubong kadiyot sa ilang mga dagway sa yuta, kana kon duna silay uwaw, itahan ang binuang nilang sistema ug sagupon ang mas makiangayon nga sistema sa pagtabang sa tanang sektor, di lang drivers ug operators, nga nadakdakan sa way kinutobang uminto sa lana.
Niinsistir si Energy Secretary Rene Almendras nga mapuslanon ang smart cards kay mao gihapoy gamiton sa umaabot pang mga hinabang alang sa PUJ drivers ug operators. Pekat niya. Masabot ang una niyang bulilyaso. Apan kadudahan nang iyang katakos kon magpaugat pagpatuman sa samang depektusong programa ug magpaabot og lahi nga sangpotanan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 16, 2011

2011-08-14T23:13:00.000-07:00

Puhalay sa presyo

Duha ka nagkasungi nga kasayuran ang gibutyag sa Department of Energy (DOE): Una, nga makalipay, mao nga ang dakong labaw sa presyo sa mga produkto sa lana sa Sugbo sa presyo sa Metro Manila, Davao ug ubang bahin sa nasud naibanan na; ug ikaduha, nga di makalipay, mao nga ang presyo sa LPG (liquified petroleum gas) sa Kabisay-an ug Mindanao nagpabilin nga dako kaayo ang labaw sa presyo sa Metro Manila.
Sagol panghunaw ang katin-awan sa DOE sa managlahing presyo sa mga produkto sa lana: Deregulated ang industriya sa lana ug ang DOE di kapugos sa mga kompaniya sa lana paglaslas sa presyo sa Sugbo ug ubang dapit gawas sa Metro Manila.

-o0o-

Nakakita na hinuon ang DOE og bag-ong katin-awan sa managlahi nga presyo. Nga mas katuohan kay sa ilang pagsumay-sumay sa karaang panagang sa mga kompaniya sa lana nganong mas taas og P6 ngadto sa P8 matag litro ang krudo ug gasolina sa Sugbo: Tungod sa plitehan sa barko paghatod sa lana gikan sa Metro Manila paingon sa Sugbo; ug mas mahal ang abangan sa luna sa mga depot dinhi sa ato.
Nga hagbay rang nabisto nga way sukaranan: Mas taas ang plitehan sa barko paingon sa Davao apan mas ubos ang ilang presyo sa lana kay sa Sugbo; ug mas mahal ang abangan sa mga luna nga nahimutangan sa mga depot sa Metro Manila kay sa Metro Cebu.

-o0o-

Karon ang DOE nisalimbong sa ilang kainutil sa kumpetinsiya nga maoy gustong palambuon sa Oil Deregulation Law. Matod sa DOE mas ubos gyong presyo sa lana sa Metro Manila kay tua didto magtapok ang tanang bag-ong mga kompaniya sa lana nga nihagit sa mga higanteng Petron, Shell ug Chevron (kanhi Caltex). Natakdan pag-ubos ang mga presyo sa Davao nga maoy teritoryo ug busa unang natukoran sa daghang gasoline stations sa Phoenix Petroleum.
Nabantayan sab nga mas ubos ang presyo sa mga dapit sa Metro Cebu nga naglumbay ang gasoline stations. Nga kay nagsikit man nagpinuhalay sa presyo.

-o0o-

Maong panahon na tingaling tun-an ang orihinal nga sugyot ni Jay Jakosalem, nga gidasonan rong bag-o ni magpapatigayon Ruben Almendras (igsuon ni Energy Secretary Rene Almendras), nga magsaw-anay og kasayuran ang mga motorista pagtultol sa labing baratong gasoline stations. Aron kon ila nang dugokan, mapugos ang ubang gasoline stations paglaslas sa ilang presyo aron di sila langawon.
Nisugyot silang Jay ug Ruben nga isibya namo sa DYAB ang labing baratong gasoline stations. Kay di man mi kalukop sa tanang gasoline stations, nihangyo mi sa DOE nga hatagan mig kopya sa ilang oil price monitoring. Apan ang DOE gawas nga utrong nihit, tapolan ug talawan pa gyod. Nagsige na mi ron og pang-rehistro sa nagpakabana nga mga motorista nga mamahimong tinubdan sa kasayuran sa managlahi nga presyo sa lana. Kon gusto kang motampo, palihug i-text imong tinuod nga ngan sa +639175903518. Daghang salamat daan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for August 15, 2011

2011-08-13T20:37:00.000-07:00

Gwen ug Imelda

Karong niabot na og 30 milyones ka Pilipinhon ang online (segun sa labing uwahing survey sa Yahoo-Nielsen Net Index Digital Philippines), makatabang sa gobyerno ug sa pribadong sektor pagsugod pagkat-on unsaon paggamit ang Internet pagsukod di lang sa sentimento kon dili sa tinuod nga kahimtang sa katawhan.
Ang Internet adunahang minahan sa kasayuran. Apan unsaon paghukngay unsay kapuslan sa inadlawng baha sa kasayuran? May bag-ong nakaplagan nga mga paagi sa (1) paggamit sa Google pagtultol nang daan sa mahimutangan sa umaabot nga mga epidemiya sa di pa sila mahitabo ug (2) paggamit sa Twitter pagbasa sa kakalma o tensiyon sa publiko nga mosangpot sa pagsaka o paghagsa sa stock markets.

-o0o-

Sa di pa motuo si Gobernador Gwen Garcia sa iyang mga turutot sa kalamposan sa Pasigarbo sa Sugbo, mas maayo tingaling molili siya sa sentimento sa mga Sugbuanon online. Pipila nila nagbagulbol sa kahasol sa trapiko nga namugna ug sa kapuslanan sa kalihokan:

"Giseradoan nilang mga karsada sa Mandaue sa alas-10 sa buntag bisan ang parada nagsugod sa alas-2 pa sa hapon;"
"Ang peste-bal ni Gwen layo ra kaayo sa Sinulog, ahat, taphaw, way lami, mga bayot ang kasagaran sa dancers, ga-samuk-samok lang;" ug
"Ang dakong gasto sa Pasigarbo mas maayo pang gipalit og tambal sa mga masakiton sa probinsiya nga wa maatiman sa barot nilang district hospitals."

-o0o-

Di kong kapasalig ni Garcia nga mahibaw-an niya online ang sentimento sa kinabag-an sa mga Sugbuanon. Kay mag-agad ni pila ka Sugbuanon nga may Internet access nga nakaagi sa Mandaue niadtong Sabado. Apan mangahas kog tambag niya nga mas mapuslanon ang pagpaminaw sa kasarangang sa mga Sugbuanon kay sa iyang mga sipsip sa Kapitolyo.
Napakyas siya pagkonsulta sa mga Sugbuanon sa wa pa kabuylo sa pakig-alyansa sa mga Marcos. Katambagan unta siya nga ang mga Sugbuanon ang unang nangisog pag-alsa batok sa diktadurang Marcos pinaagi sa freedom marches sa 1980 ug busa ang iyang pakiglambigit ni Imelda maoy pusta sa sayop nga bahin sa kasaysayan.

-o0o-

Niang ubang mga numero sa survey sa online nga mga Pilipinhon:

Nagkadaghan ang personal computers sa kabalayan (27% sa 2009, 31% sa 2010 ug 35% karong tuiga);
Nitidlom ang nanud sa Internet cafes (71% sa 2009, 69% sa 2010 ug 66% karong tuiga);
Nagkadugay ang ilang presensiya online (4.8 ka oras matag semana sa 2009 ngadto sa 10.4 ka oras matag semana karong tuiga);
Ang tulo ka nag-unang destinasyon online--social networks (51% sa 2009, 53% sa 2010 ug 82% karong tuiga), search (76% sa 2010 ug 80% karong tuiga) ug instant messaging (68% sa 2010 ug 69% karong tuiga); ug
5% na ang may Internet access pinaagi sa mobile phones (gikan sa dul-an sa 0% sa 2009). [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com